ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ 11 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। 9 ਖਿਡਾਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ‘ਚ ਸਨ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ 200 ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਦੋ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ‘ਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ

ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਨੇਹਾ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਡਿੱਗਣਗੀਆਂ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗੋਲਡਾ ਮੀਰ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਜਰਮਨੀ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਤ 10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਸਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਹਿਰਾ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬੱਸ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨੇੜਲੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਤ 10.30 ਵਜੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੱਥਾਂ, ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ‘ਚ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਫਰਸਟਨ ਫੇਲਡਬਰਚ ਏਅਰਬੇਸ ‘ਤੇ ਲੈ ਗਏ।

ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ

ਜਰਮਨ ਪੁਲਿਸ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਗੁਪਤ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਦੋ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਜਰਮਨ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਹਵਾ ਮਿਲੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਏ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ। ਫਿਰ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ‘ਸ਼ੂਟਿੰਗ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ‘ਚ ਕੁਝ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੁਲਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ।

ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ

ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਛੁਪ ਗਏ ਪਰ ਆਪਸ ‘ਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਫਸ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਕੇ ਫਲੱਡ ਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਟੀਵੀ ‘ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਲਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਉਲਟਾ ਪੈ ਗਿਆ।

6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 12:04 ਵਜੇ ਇਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ‘ਤੇ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਸੁੱਟਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਕ ਹੋਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੇ ਏ.ਕੇ.-47 ਰਾਈਫਲ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਪੁਆਇੰਟ-ਬਲੈਂਕ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਐਥਲੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਕੀ 5 ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਤ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ 12 ਵਜੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਇਸ ‘ਚ ਇਕ ਜਰਮਨ ਪੁਲਸ ਵਾਲੇ ਸਮੇਤ 11 ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਐਥਲੀਟ ਅਤੇ 5 ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਖੇਡ ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਡਾਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਐਥਲੀਟ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪਰਤ ਗਏ ਸਨ। ਮਿਊਨਿਖ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮੋਸਾਦ ਨੇ ਚੋਣਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ

ਇਸ ਕਤਲੇਆਮ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੋਸਾਦ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਇਸ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇਸ ਬਲੈਕ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੂੰ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। 2005 ‘ਚ ਮੋਸਾਦ ਦੇ ਇਸੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ‘ਤੇ ‘ਮਿਊਨਿਖ’ ਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ।

ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈਆਂ

ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰਪਿਤ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਹੁਣ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ

ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 1976 ਦੇ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਓਲੰਪਿਕ ‘ਚ ਮਿਊਨਿਖ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ 50 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਨੇ 2008 ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ $ 6.5 ਬਿਲੀਅਨ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ-ਕਰਮਚਾਰੀ, ਨਿਗਰਾਨੀ, ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਹੋਰ – ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਲੰਪਿਕ ‘ਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਖਤ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸੁੱਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇੰਫਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਖੇਤਰਫਲ 8,621 ਵਰਗ ਮੀਲ (22,327 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)।

ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 8 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਣੀਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧਿਆ।

ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ‘ਚ ਕਿਹਾ, ‘ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਕਸ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਸੂਬਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਹੁਲ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਰੀਬਾਮ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਰਾਹੁਲ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਲਗਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਬੈਰੀਕੇਡ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਕਸ ਪੋਸਟ ‘ਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਘਰ ਜਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਖਤਰੇ ‘ਚ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪਾਂ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਬਾਹਰੋਂ ਮਨੀਪੁਰ ਆਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ। ਰਾਹੁਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਮਨੀਪੁਰ ‘ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ‘ਚ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਠਾਏਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਮਨੀਪੁਰ ਦੋ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ “ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ” ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੂਬਾ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੋ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

‘ਮਣੀਪੁਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ‘ਚ ਵੀ ਹੈ’

ਪਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੇਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਾਜ ਬਾਰੇ ਕਈ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ‘ਮਹਾਭਾਰਤ’ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਿੱਤਰਵਾਹਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਵਰਗੀ ਧੀ ਚਿਤਰਾਂਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਾ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।

‘ਕਾਂਗਲੀਪਾਕ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ

ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਨਾਮ ਨੋਂਗਦਾ ਲਰੇਨ ਪਖਨਬਾ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਨਮਾਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ‘ਕਾਂਗਲਾ ਸ਼ਾ’ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ 1724 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ‘ਕਾਂਗਲੇਪਾਕ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ‘ਕਾਂਗਲਾ’ ਸੀ।

‘ਗਰੀਬ ਨਵਾਜ਼’ ਨੇ ਮਨੀਪੁਰ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ

‘ਗਰੀਬ ਨਵਾਜ਼’ ਨੇ 1751 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਨੀਪੁਰ’ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਮਹੀਬਾ’ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਚਾਰੈਰੋਂਗਬਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਰਾਣੀ ਨੰਗਸ਼ੇਲ ਚੈਬੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਪਮਹੀਬਾ ਨੂੰ ‘ਨਾਗਾ ਭਾਈਚਾਰੇ’ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਪਮਹੀਬਾ’ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ‘ਨਾਗਾ ਭਾਈਚਾਰੇ’ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੂਜੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਗੱਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੜਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਨੰਗਸ਼ੇਲ ਛਬੀ ‘ਪਮਹੀਬਾ’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਪਮਹੀਬਾ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ

ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ‘ਪਮਹੀਬਾ’ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ‘ਪਮਹੀਬਾ’ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਚਾਰੈਰੋਂਗਬਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਨੀਪੁਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਹ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਫੈਲਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। .

ਰਾਜਾ ਚਾਰੈਰੋਂਗਬਾ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ

ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚਰੈਰੋਂਗਬਾ ਨੇ ਮੀਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਪਿਤਾੰਬਰ ਸਿੰਘ’ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕੀਤਾ।

ਫਯਾਂਗ ਵਿਖੇ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਮਿਲੀ ਸੀ

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਫੇਏਂਗ’ ਤੋਂ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਪਲੇਟ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 763 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਦੇ ਸਨ।

41 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹਿੰਦੂ ਹੈ, ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 41% ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਾਈਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ 41% ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ

ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਚੌਲ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਮਿੱਟੀ ਮੱਕੀ (ਮੱਕੀ), ਗੰਨਾ, ਸਰ੍ਹੋਂ, ਤੰਬਾਕੂ, ਬਾਗ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ (ਫਲਾਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀਨੂਮਾ ਖੇਤੀ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਮਾਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਢੋਆ ਢੋਆਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਗ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੰਗਲਾਤ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਨਾਗਾ ਲੋਕ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਲਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ

ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਝੋਨਾ, ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਆਦਿ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਨਾਨਾਸ, ਨਿੰਬੂ, ਕੇਲਾ, ਸੰਤਰਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਗੋਭੀ, ਗੋਭੀ, ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਮਟਰ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਬਾਗਬਾਨੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ, ਪੋਲਟਰੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ‘ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ’ ਅਤੇ ‘ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਟਰੇਨਿੰਗ ਹਾਲ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੂਡ ਪਾਰਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਪਹਾੜੀਆਂ ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਟੀਕ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਣੀ ਹਨ। ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਓਕ, ਮੈਗਨੋਲੀਆ ਅਤੇ ਚਿਨਕੁਆਪਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੁਜ਼ੋਨ ਪਾਈਨ ਨਾਗਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੋਡੋਡੈਂਡਰਨ, ਪ੍ਰਾਈਮਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਭੁੱਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀ, ਬਾਘ, ਚੀਤੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮੱਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ-ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਗੈਂਡਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੂਰੇ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੌੜ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਹੈ; ਮਿਥੁਨ (ਗਯਾਲ), ਘਰੇਲੂ ਰੂਪ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ

ਪੋਲੋ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡਾਂ ਹਨ। ਮਨੀਪੁਰ ਨੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਾਚ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਇੱਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੈਂਟੋਮਾਈਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਘੰਟੀਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਥਾਵਾਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਥੀਮ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੇਸਟੋਰਲ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 1917 ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਲਾ ਰੂਪ, ਮਨੀਪੁਰੀ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ

ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਬੀਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਤੀ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪ੍ਰਿਆ ਮਨੀਪੁਰੀ ਕਬੀਲੇ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਗਾ ਅਤੇ ਕੁਕੀ-ਚਿਨ ਕਬੀਲੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਾਦੀ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਆਪਣੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇਪਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਹਨ।

ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਲੋਕ ਮੀਤੇਈ (ਮੈਤੇਈ) ਹਨ, ਜੋ ਮਨੀਪੁਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਮੀਤੇਈ ਔਰਤਾਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੂਕੀ, ਬਾਕੀ ਆਬਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਇਹਨਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤਿੱਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀਵਾਦੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਾਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ-ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨੀਪੁਰੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ  ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਹੈ, ਇੰਫਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਸਿਹਤ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਰਾਜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ-ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ; ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਦਿਕ, ਕੋੜ੍ਹ, ਜਿਨਸੀ ਰੋਗ ਅਤੇ ਫਾਈਲੇਰੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਕਾਫੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਆਵਾਜਾਈ

ਮਨੀਪੁਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਚਾਰ ਮਾੜਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਤਾਮੂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਤੋਂ ਦੀਮਾਪੁਰ (ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ) ਤੱਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਹਾਈਵੇਅ ਇੰਫਾਲ ਨੂੰ ਦੀਮਾਪੁਰ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦੀ ਰੇਲਵੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਤੋਂ ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਸਿਲਚਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਕਲਕੱਤਾ) ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਸੰਪਰਕ ਹਨ।

ਮਨੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 16 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ – • ਇੰਫਾਲ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ • ਇੰਫਾਲ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ • ਉਖਰੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ • ਚੰਦੇਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ • ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ • ਤਾਮੇਂਗਲੋਂਗ ਜ਼ਿਲਾ • ਥੌਬਲ ਜ਼ਿਲਾ • ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ • ਸੈਨਾਪਤੀ ਜ਼ਿਲਾ

ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ: ਜਸਟਿਸ ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ

ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਤੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਮਣੀਪੁਰ ਲਈ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਣੀਪੁਰ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਸਨ।

ਜਸਟਿਸ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ

ਜਸਟਿਸ ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹਨ। ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੱਜ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਿਰੋੜੀ ਮੱਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕੈਂਪਸ ਲਾਅ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਸਟਿਸ ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਜਸਟਿਸ ਸਿੰਘ ਗੁਹਾਟੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਨਵ-ਨਿਯੁਕਤ ਜਸਟਿਸ ਐਨ ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ ਐਨ ਇਬੋਤੋਂਬੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋਏ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੈਂਡਲ ‘ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਹਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਯਾਨੀ 21 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਹੱਸਮਈ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਹਟਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਉਹ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਅਰ ‘ਤੇ ਇਕ ਛੋਟੀ ਕਲਿੱਪ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਕੈਲਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਬਕਾ ਚੇਲੇ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਕਈ ਕਾਲੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੁਰੂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ?

ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ‘ਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖਬਰਾਂ ‘ਚ ਇਸ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫਰਜ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਿਦਾਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਧਿਆਨਪੀਠਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਯੋਗਾ, ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਿਟਨੈਸ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ “ਲਾਈਫ ਬਲਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਪੀਠ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ, ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂਕੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ।ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਅਜਿਹੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਫੈਲੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2012 ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਪੁੰਸਕ ਹੈ, ਪਰ 2014 ਵਿਚ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਫਰਜ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜਿਨਸੀ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੀਆਈਡੀ ਨੂੰ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ 4 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਤਲਬ ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 19 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ ਵਾਰੰਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੀ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਨਗਰ ਦੇ ਵਧੀਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੀਆਈਡੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੱਲ-ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਵੱਲੋਂ ਬਿੱਦੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 5 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਨਗਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 19 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨਵੰਬਰ 2019 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲਾਪਤਾ ਹੈ।

ਅਰਬਪਤੀ ਬਾਬਾ!

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪਏ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਲੰਗੋਟ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਸਟ ਵਾਂਟੇਡ ਬਾਬਾ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਚੱਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਮੰਗੇ ਸਨ। ਬਾਬੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਚੱਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਿਦਾਦੀ ‘ਚ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ 21 ਏਕੜ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬੇ ਦੀ ਇਸ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਕੋਲ ਹਨ। ਡੇਕਨ ਹੇਰਾਲਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੀ ਬਾਬੇ ਨੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2003 ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲਈ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਰਾਮਲਿੰਗਾ ਗੁਪਤਾ, ਐੱਨ ਮੁਕੁੰਦ, ਸ਼ਾਹਨਾਥ, ਸ਼ਾਹਨਾਥ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ, ਕੇਆਰ ਸ਼ਸ਼ੀਧਰ, ਐੱਨ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਐੱਸ ਵਿਨਾਇਕ, ਐੱਚਏ ਵਿਜੇੇਂਦਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਹਰੀ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ  ਦੱਸਿਆ। ਦੀਵਾਨੀ ਵਕੀਲ ਨੇ ਇਸ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾਟਕ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, 1961 ਦੀ ਧਾਰਾ 79(ਅ)(ਭ) ਅਤੇ 83। ਧਾਰਾ 79(ਭ) ਦੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਥਿਤ ਦਾਅਵਾ ਹੈ

ਇਸ ਬਾਬੇ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਆਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਨੇਤਰ ਜਾਗਰਣ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਧਾਰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਅਲੌਕਿਕ ਧਾਰਣਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਹੈ।

ਭੁਲੇਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਾਅਵੇ

ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਆਪਣੇ ਸੂਡੋ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ‘ਤੇ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਫਸਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਸਟ ਵਾਂਟੇਡ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ “ਬਾਬਾ” ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਲਬਰਟ ਆਈਂਸਟਾਈਨ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਫਾਰਮੂਲਾ: ਓ=ਮਚ2 ਗਲਤ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵਾਇਰਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਬਾਬਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਚਰਚਾ ਉਸੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ 40 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਬੇਤੁਕਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗਾਵਾਂ, ਬਲਦ, ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਖੋਖਲਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ

ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 2021 ਤੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਸਾਲ 2021 ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ 2024 ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਬਾਬਾ ਖੁਦ ਹੀ ਫਰਾਰ ਅਤੇ ਭਗੌੜਾ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ? ਕੋਈ ਨਹੀ ਜਾਣਦਾ।ਬਾਬਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਇਹ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਕੰਧ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ ਹੂੰਦਾ ਧੂੰਆਂ ਦੇਖ ਸਕਣਗੇ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ 82 ਨੇਤਰਹੀਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਤੀਜੀ ਅੱਖ’ ਰਾਹੀਂ ਦੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਬੱਚੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਭਗੌੜਾ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਬੇ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਇਕ ਨੇ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ

ਅਰੁਣਾਚਲਮ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 1978 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2003 ਵਿੱਚ, ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਬਿਦਾਦੀ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਸੈਕਸ ਸੀਡੀ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਇਸ ਸੀਡੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਖਿਲਾਫ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਵਿਰੁੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਚੰਦਾ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ‘ਚ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ‘ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਬਾਬੇ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਵਿਵਾਦ

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਸਤੀ ਕਰਦੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਸੀਡੀ ਵਾਇਰਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਬਦਨਾਮ ਹੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਗੌੜੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹਿਲਾ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਐਸਪੀ (ਦਿਹਾਤੀ), ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਕੇ.ਟੀ. ਕਮਾਰੀਆ ਨੇ ਖੁਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਐਫਆਈਆਰ ਨੰਬਰ 38 ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਈਪੀਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 365 (ਅਗਵਾ), 344, 504, 506, 323, 114 ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 14 ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਐਫਆਈਆਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸੀ ਜਨਾਰਦਨ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਔਰਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਭਰਾ-ਭੈਣ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਵਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ

ਡਿਪਟੀ ਐਸਪੀ ਕੇਟੀ ਕਮਾਰੀਆ ਨੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਔਰਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ  ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਿਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆਤਤਵ ਰਿਧੀ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, “ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਬਾਬੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਬਾਬਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਗੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ‘ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਇਕ ਕਮਰੇ ‘ਚ ਬੰਧਕ ਪਾਏ ਗਏ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਵੰਬਰ 2019 ਦੀ ਹੈ, ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ ਗਏ ਭਰਾ-ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਔਰਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦਾ ਦੋਸ਼

ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਨੇ ਤਾਂ ਨਿਤਿਆਨੰਦ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ “ਬਾਬਾ, ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸੰਤ” ਹੈ, ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ ਬੇਂਗਲੁਰੂ ‘ਚ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ‘ਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਇੰਟਰਪੋਲ ਦੇ ‘ਬਲੂ ਨੋਟਿਸ ਹੋਲਡਰ’ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਅਤੀਤ ‘ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ। ਪਾੜਾ ਉਥੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲ ਨੇ ਲੀਜ਼ ‘ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਿਸ ‘ਤੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਬਾਬੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਵੀ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।

ਨਿਤਿਆਨੰਦ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ

ਨਿਤਿਆਨੰਦ 2019 ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ‘ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕੈਲਾਸਾ’ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਇਕਵਾਡੋਰ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਕੈਲਾਸਾ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਗ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਵਣਜ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ, ਰਿਹਾਇਸ਼, ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ‘ਕੈਲਾਸਾ’ ਦੀ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਸਰਕਾਰ ਈ-ਵੀਜ਼ਾ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਈ-ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ‘ਕੈਲਾਸਾ’ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮੁਦਰਾ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਾਅਲੀ ਦੇਸ਼ ਕੈਲਾਸਾ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 30 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ

ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭੱਜਿਆ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਵੀ ਸਿਰਦਰਦੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਖਬਰ ਆਈ ਸੀ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਕਥਿਤ ਦੇਸ਼ ਕੈਲਾਸਾ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 30 ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਫਰਜ਼ੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਦਿਅਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿਸਟਰ ਸਿਟੀ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਹੀਓ, ਬੁਏਨਾ ਪਾਰਕ, ​​ਨੇਵਾਰਕ, ਰਿਚਮੰਡ, ਵਰਜੀਨੀਆ, ਡੇਟਨ ਅਤੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਹੁੰਚਿਆ

ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕੈਲਾਸਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਜਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਜੇਪ੍ਰਿਆ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਈਐਸਸੀਆਰ) ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ਾ ਦੀ “ਸਥਾਈ ਰਾਜਦੂਤ” ਵਜੋਂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਫਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਲਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੋਈ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਡਰਾਫਟ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।

ਹੁਣ ਜਾਣੋ ਵਿਜੇਪ੍ਰਿਆ ਬਾਰੇ

ਵਿਜੇਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ‘ਮਾਂ ਵਿਜੇਪ੍ਰਿਆ ਨਿਤਿਆਨੰਦ’ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਜੇਪ੍ਰਿਆ ਨੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਮੈਨੀਟੋਬਾ ਤੋਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਓਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 2013 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ?

ਦਰਅਸਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਆਨ ਇਕਨਾਮਿਕ, ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਡ ਕਲਚਰਲ ਰਾਈਟਸ (ਸੀਈਐਸਸੀਆਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 18 ਸੁਤੰਤਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤਾਜ਼ਾ ਮੀਡਿਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਗੌੜੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਲੀ ਸਾਰਾ ਲੈਂਡਰੀ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ‘ਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ 2009 ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦਾ ਐਮਐਮਐਸ ਲੀਕ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਧੋ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੋਰਫ਼ਡ ਵੀਡੀਓ ਸੀ।

ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮਾਫੀਆ ਵਾਂਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਸਾਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਮਾਫੀਆ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 9 ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲੀ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ 24 ਤੋਂ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਕਿਹਾ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਕੈਲਾਸਾ ਨਕਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ

ਕੈਲਾਸਾ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲਾਸਾ ਇੱਕ ਫਰਜ਼ੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਕੌਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਟਾਪੂ ਹੈ. ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਐਫਆਈਆਰ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਕੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇਗੀ। ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਜੁਰਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਠ ਗਿਆ ਹੈ।

6 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗੌੜੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦਾ ਦਾਅਵਾ- ਰਾਮਲਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ  ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਸੱਦਾ- ਕਿਹਾ- ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਕੈਲਾਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਣਗੇ

6 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਯੁੱਧਿਆ ‘ਚ ਰਾਮ ਲੱਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ  ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਮਾਰੋਹ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ- ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਹੈ।

ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ- ਇਸ ਦਿਨ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੈਲਾਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਇੱਥੇ ਕੈਲਾਸਾ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ 9 ਵਜੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। 11 ਵਜੇ ਅਖੰਡ ਰਾਮ ਜਾਪ ਹੋਵੇਗਾ।

ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲੈਕੇ ਇਕ ਤਸਵੀਰ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਰਾਮਲਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 12:30 ਵਜੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ 1:30 ਵਜੇ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਲੱਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਹੈਂਡਲ ‘ਤੇ ਵੀ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਕੈਲਾਸ਼ਾ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਹੁਣ ਫਿਰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੈਲਾਸਾ ਦੀ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ… ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੈਲਾਸਾ ਤੋਂ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੈਲਾਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ, ਰੁਦਰਕੰਨਿਆ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿਓ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਟਵਿਟਰ ਹੈਂਡਲ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕਿ 8600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਰਸਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਹੈ। ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ – ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਕੈਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਮੀਸ਼ਾਰਣਯ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕਾਂਚੀ, ਮਥੁਰਾ, ਅਥਿਕਾ, ਆਦਿ – ਮੋਕਸ਼ਪੁਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ

ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਵਿਤ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ, ਸਨਾਤਨ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। 20 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਪਰਮਾਸੀਵਮ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਟਵਿੱਟਰ ਹੈਂਡਲ ‘ਤੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਨ, ਸਾਧੂ, ਸੰਤ, ਯੋਗੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਲਜ ‘ਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰੋ, ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਹੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। .

ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1932) ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੋਪੀਚੰਦ (1933) ਬਣੀ। ਅਖੰਡ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਲਾਹੌਰ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਬਾਨੀ, ਉੱਘੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਬਦੁਲ ਰਸ਼ੀਦ ਕਾਰਦਾਰ ਜਾਂ ਏ.ਆਰ. ਕਾਰਦਾਰ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।

ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1932) ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।
ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟਾਕੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਕੀਮ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਨ, ਜੋ ਕੈਪੀਟਲ ਸਿਨੇਮਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।

ਅਨਵਰੀ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਰਫੀਕ ਗਜ਼ਨਵੀ – ।ਸਲਮਾ ਆਗਾ (ਨਿਕਾਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ॥ – ਨੇ ਇਸ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਰਫੀਕ ਗਜ਼ਨਵੀ 30 ਅਤੇ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨਵਰੀ ਬੇਗਮ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ “ਕੈਦੋਂ” ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਯਾਕੂਬ ਨੇ “ਸੈਦਾ ਖੇੜਾ” ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ “ਗੋਪੀਚੰਦ” ਵੀ ਹਕੀਮ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ, ਡਾਕਟਰ ਸੋਨੀ, ਜੱਦਨ ਬਾਈ, ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ, ਬਾਲੀ, ਦੇਵ ਬਾਲਾ, ਅਖਤਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸਬੀਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਖਤਰ ਨਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਏ.ਆਰ. ਕਾਰਦਾਰ ਸਨ।

ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਪੰਜਾਬ (1935), ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੀਲਾ ਉਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ (1936) ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ।

ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਪੰਜਾਬ (1935) ਫਿਲਮ ਦਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ। ਬੰਬਈ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1932) ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਪੰਜਾਬ (1935) ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨਾਇਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੀ.ਆਰ. ਸੇਠੀ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੋਮਨ ਸ਼ਰਾਫ, ਲੇਖਕ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਮੁਮਤਾਜ਼, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਵਾਬ ਖਾਨ, ਗੀਤਕਾਰ/ਕਵੀ ਗਾਇਕ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਈ ਕੂਪਰ ਸਨ।

ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮੂਵੀ ਗੀਤ ਜੇ ਮੈਂ ਐਸਾ ਜਾਨਦੀ, ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਏ ਦੁਖ ਹੋ… ਗਾਇਕਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।

ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 26 ਮਾਰਚ 1937 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ’ ਵਜੋਂ ਸ਼ੀਲਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਹ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਮਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਮਦਨ ਥੀਏਟਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ 16 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਡਰਾਮਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਕਥਾ ਜਾਂ ਕਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਲੀਓ ਟਾਲਸਟਾਏ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਵਲ ” “੍ਰੲਸੁਰਰੲਚਟiੋਨ” ‘ਤੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।

ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਥੀਮ

ਮੁਢਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੈਹਤੀ ਮੁਰਾਦ ਅਤੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ ਅਤੇ ਅਲਿਫ਼ ਲੈਲਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਓਪੇਰਾ, ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਆਮ ਬਣਨ ਲੱਗ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਗੀਤ ਸਨ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ।

ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਸੀ।

ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੌਰ ਕਲਕੱਤਾ ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ 2 ਦਸੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।

ਸੇਠ ਮੋਤੀਲਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਡੀ ਮਹਿਰਾ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇਵ ਮਹਿਰਾ) ਨੇ ਇਹ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਈਅਦ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਕਹਾਣੀ “ਹੀਰ” ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।

ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਟਕਥਾ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਬੋਲ ਫਜ਼ਲ ਦੀਨ ਸ਼ਰਾਫ ਉਰਫ ਐੱਫ ਡੀ ਸ਼ਰਾਫ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।

ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਦੀ ਕਾਸਟ।

ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬਿਹਤਰ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ, ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫਿਲਮ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਫਿਲਮ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਉਰਫ਼ ਬਾਲੋ ਨੇ “ਹੀਰ” ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਜੋ ਇਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ  ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤੀ ਬਣੇ (ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਮਾਹੀਆ) ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ‘ਮਾਹੀਆ’ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੀ (ਸਬੀਹਾ ਖਾਨਮ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਉਰਫ਼ ਬਾਲੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ “ਹੀਰ”, “ਬਾਲੋ” ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ “ਰਾਂਝਾ”, “ਬਾਲੀ” ਵੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ “ਪੀ.ਐਨ. ਬਾਲੀ” ਨਾਮ ਹੇਠ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਕਲਕੱਤਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਐਫ ਡੀ ਸ਼ਰਾਫ ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਐਮ.ਇਸਮਾਈਲ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਕੈਦੋਂ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬੰਬਈ ਦੀ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1929) ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1932) ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਲਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਾਸਟਰ ਧੁੰਮੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵੀਹ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਐਫ ਡੀ ਸ਼ਰਾਫ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਕਹਾਵਤ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ “ਚੰਨਾ ਵੇ ਤੇਰੀ ਚਾਨਣੀ, ਤਾਰਿਆ ਵੇ ਤੇਰੀ ਲੋਹ”। “ਸੋਹਣੇ ਦੇਸਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ” “ਡੋਲੀ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹੀਰ ਚੀਕਾਂ” ਅਤੇ “ਉੱਚੀ ਪਿੱਪਲਾਂ ਪੀਂਘਾਂ ਪਾਈਆਂ ਵੇ” ਆਦਿ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਕਰੀਮ ਹੈਦਰ ਨਾਲ ਡੁਏਟ ਗੀਤ ”ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਫਰੋਲਾਂ ਮੈਂ” ਗਾਇਆ।

ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ

ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬੱਚੀ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਹੈਦਰਬੰਦੀ ਅਤੇ ਇੱਦਨ ਬਾਈ ਵੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਸ਼ੀਲਾ ਉਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ (1936) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਜਾਦੂ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਲੋਕ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ‘ਚ ਪੁੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪੋਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਵਾਂਗ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ‘ਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ: “ਸੋਹਣੀਆਂ ਦੇਸਾ ਅੰਦਰ, ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ “।

ਪੰਚੋਲੀ ਆਰਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ

ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ “ਪੰਚੋਲੀ ਆਰਟ ਪਿਕਚਰਜ਼” ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੈਕਲਿਓਡ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ (ਸਨੋਬਰ/ਐਂਪਾਇਰ) ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਲਕੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫਿਲਮ ਵਿਤਰਕ ਸੇਠ ਦਲਸੁਖ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੇਠ ਪੰਚੋਲੀ ਨੇ ਖੁਦ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ (1939) ‘ਤੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।

ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀ ਟੋਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਡੀ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ (1939) ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਯਾਨੀ 3 ਮਾਰਚ 1939 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਪਰ ਕਲਕੱਤਾ ਫਿਲਮ ਹਿੱਟ ਰਹੀ।

ਫਿਲਮ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ

ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ।

ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ  (1939) ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਇੱਕੋ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ (1939) ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ ਸੀ।

ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਰਹੇ ਹਨ. ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਫਿਲਮ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ (1939) ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ ਐਮ ਇਸਮਾਈਲ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਜਮਲ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲਮਾਸ ਬਾਈ ਅਤੇ ਬਸ਼ੀਰ ਕੰਵਲ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਪਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਉਸਤਾਦ ਹਮਦਮ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਨਕਵੀ ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਗੀਤ ਵਧੀਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੀ.ਏ. ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤ “ਛਬੀ ਦੀਆਂ ਚੁੰਨੀਆਂ ਮੈਂ ਮਲ ਮਲ ਧੋਨੀ ਆਂ” ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਉਮਰਾਓ ਜੀਆ ਬੇਗਮ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।

ਕਲਕੱਤਾ ਕੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ (1939) ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਟਾਰਕਾਸਟ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਦੇ ਹੀਰੋ ਪੀਐਨ ਬਾਲੀ ਦੇ ਉਲਟ ਅਨੁਭਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਬਾਰਕ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵੀ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਵਲੀ ਸਾਹਬ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ।

ਪੰਚੋਲੀ ਬਨਾਮ ਸ਼ੌਰੀ

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਾਸਟ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ “ਗੁਪਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ” ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ।

ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ “ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ” ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਮਹਿਰਾ (ਕੇ. ਡੀ. ਮਹਿਰਾ) ਨੇ ਸੇਠ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ  ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੌਂਪਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰਨ ਭਗਤ (1939) ਵੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬਣੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਠ ਪੰਚੋਲੀ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ  ਸ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਠ ਦਲਸੁੱਖ ਪੰਚੋਲੀ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸ਼ੋਰੀ ਸਮੇਤ) ਵਪਾਰਕ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ (1939), ਸ਼ੋਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸੇਠ ਪੰਚੋਲੀ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।

ਸੇਠ ਪੰਚੋਲੀ ਨੇ ਵੀ ਕੇਡੀ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ  ਢੁਕਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੇ ਕਈ ਉਭਰਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ “ਤੋੜਿਆ”, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ਅਧੀਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ “ਪੰਚੋਲੀ ਪਿਕਚਰਜ਼” ਅਤੇ “ਸ਼ੌਰੀ ਪਿਕਚਰਜ਼” ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ।

ਪਹਿਲੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) ਸੀ।

ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ ਪਰ ਉਹ ਜੰਗ ਨਾ ਜਿੱਤ ਸਕੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਪੰਚੋਲੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਪਰ ਕਮਾਈ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ 15 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੇਠ ਦਲਸੁਖ ਪੰਚੋਲੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਈ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ, ਸਗੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੌਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ, ਮਾਲ ਰੋਡ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।

ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) ਨੇ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਬਣਾਇਆ।

ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) 10 ਨਵੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਨਿਊ ਕਰਾਊਨ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਥੀਏਟਰ ਸਨ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਿਲਮ ਨੇ ਚੰਗਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ 100 ਫੀਸਦੀ ਸਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਮੀਡੀਆ ਸੂਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।

ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਕਾਵਾਲੀ (1939) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਮ ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਰਜ਼ਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪੋਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਫਿਲਮ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਵਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਸੀ।

“ਸ਼ਾਲਾ ਜਵਾਨੀ ਮਾਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਮੋੜੀਂ ਪੀ ਲੇ”

ਇਸ ਗੀਤ ਨੇ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ!

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਤਮੰਚਾ ਜਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਗੀਤ ਗਾਇਆ:
ਘੁੱਕ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਸੋ ਗਈ, ਜ਼ਰੂਰ ਓਏ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਬਾਜੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਓਏ

ਹੀਰ ਸਿਆਲ (1938) ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਕੱਤਾ-ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਸੱਸੀ ਪੰਨੂ (1939) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਾਲੋ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲੋ ਜਾਂ ਸੱਸੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ‘ਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਮੁਹੰਮਦ ਅਸਲਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਮਨਾਮ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਬਾਲੋ ਦੇ ਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਮਾਹੀਆ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

ਦਾਊਦ ਚੰਦ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ (1939) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਫਿਲਮ ਸੱਸੀ (1954) ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਾਲੋ ਦੀ ਧੀ ਸਬੀਹਾ ਖਾਨਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ”ਸ਼ਰਤ” ਦੇ ਪੂਰੇ ਗੀਤ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ “ਨਾ ਯੇ ਚਾਂਦ ਹੋਗਾ”।

ਫਿਲਮ ਸੱਸੀ ਪੰਨੂ (1939) ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗੀਤ ਐਫ ਡੀ ਸ਼ਰਾਫ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਮਾਸਟਰ ਧੁੰਮੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗੀਤ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ‘ਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:

ਮੇਰੇ ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਪਿਆਰਾ, ਮੇਰੀ ਅੰਮੀ ਏ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰਾ

1939 ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ

ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ 1939 ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਕਲਕੱਤਾ, 2 ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ 1 ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਸੀ।

ਫਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1939)

ਉਸ ਸਾਲ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1939) ਸੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੰਬਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਪੰਜਾਬ (1935) ਵੀ ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਐਬਟਾਬਾਦ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ ਜ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ  ਗਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ (1939) ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਏ.ਕੇ. ਇਹ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਸੀ। ਅੱਲਾ ਦੇਵੀ ਨਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੀਰੋਇਨ ਸੀ। ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਮਧੋਕ (ਧਂ ੰੳਦਹੋਕ), ਜੋ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸਨ।

ਕਲਕੱਤਾ-ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ-ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ (1939) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੂ ਕਹਾਣੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪੂਰਨ ਭਗਤ (1939) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸਈਦਾ ਬਾਨੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਨ ਲਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪੂਰਨ ਭਗਤ (1939) ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅਨਵਰੀ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ

ਸਾਲ 1940 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸਾਲ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਕਲਕੱਤਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 5 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਨੇ 3 ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਨੇ 1 ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ/ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਡਬਲ ਵਰਜ਼ਨ ਸੀ।

ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ (1940) ਸੀ, ਇਹ ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਸ਼ੋਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਹੀਰੋਇਨ ਰਾਗਿਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਐਮਡੀ ਕੰਵਰ, ਟਾਈਟਲ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਕਮਲਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਰੂਪ ਕੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ “ਸ਼ੌਰੀ ਪਿਕਚਰਜ਼” ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ੋਰੀ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਈ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ ਲਾਹੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੌਰੀ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੀਨਾ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਪਤੀ ਬਣ ਗਏ।

ਫਿਲਮ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ (1940) ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੰਡਿਤ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਐਫ ਡੀ ਸ਼ਰਾਫ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਸਨਸਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਾਗਿਨੀ ‘ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੀਤ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਰਸ਼ੀਦਾ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਦੁੱਜਾ ਨਾਂਅ” ਅੰਨੀ ਜਵਾਨੀ” ਸੀ, ਇਹ 15 ਰੀਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।

ਆਖੇ ਨਾ ਲਗਦੀ ਅੰਨੀ ਜਵਾਨੀ
ਬੋਲ ਬੋਲ ਨੀ ਗੁਲੇਲੇ ਮੇਰੇ ਚੰਨ ਦੀਏ
ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾ ਏ ਕੀ ਅੜੀਯੋ, ਗਿਆ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰੇ ਪੀ ਅੜੀਯੋ
ਰੱਬ ਦੀ ਜਨਾਬ ਵਿੱਚੋ ਇਕੋ ਦਿਲ ਮੰਗਦਾ

ਫਿਲਮ ਯਮਲਾ ਜੱਟ (1940)

ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਫਿਲਮ ਯਮਲਾ ਜੱਟ (1940) ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੋਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ “ਬੇਬੀ” ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਾਈਲਡ ਸਟਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

ਫਿਲਮ ਯਮਲਾ ਜੱਟ (1940) ਵਿੱਚ, ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਐਮ. ਇਸਮਾਈਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਪਰ ਚੰਚਲ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਭੈਣ ਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਲੀਹ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਦੀ ਭੁੱਖੇ, ਚਾਲਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਹੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਦਮੀ (ਪ੍ਰਾਣ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀ ਭੈਣ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੰਗੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜੋ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਖਲਨਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਲਈ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੋਤੀ ਬੀ. ਗਡਵਾਨੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਫਿਲਮ ਕਿਸਾਨ ਕੰਨਿਆ (1935) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਲੀ ਸਾਹਬ ਕੋਲ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕ ਸਈਅਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ ਸਨ। (ਦੰਤਕਥਾ)

ਫਿਲਮ ਯਮਲਾ ਜੱਟ (1940) ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਗੁਰੂ “ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ” ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਅੱਠ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਹੋਏ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਲਈ ਗੀਤ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤ ਉਸ ‘ਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਨ।

ਬਾਬੁਲ, ਮੈਂ ਬੁੱਲਾਰਈਆਂ, ਚਲ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਲੀਏ…. (ਨੂਰਜਹਾਂ)
ਕੂ ਕੂ ਮੈਂ ਕੋਇਲ ਵਾਂਗੁ ਕਿਉ ਨਾ ਗਾਵਾਂ (ਨੂਰਜਹਾਂ)
ਨਾ ਵੱਢੋ ਉਹ ਕਲੀਆਂ, ਮਾਲੀ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਨੂਰ ਜਹਾਂ)
ਕਣਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫੱਸਲਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਨੇ, ਹਾਹਾ ਜੀ ਹਾਹਾ, ਵਾਹ ਦਾਤਾ.. (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ)
ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਸੁਪਨਾ ਤਕਿਆ, ਜਿਨੁ ਤਕ ਤਕ ਜੀਵਰਾ ਹਸਿਆ.. (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ)

1940 ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

ਕਲਕੱਤੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮਤਵਾਲੀ ਮੀਰਾ (1940), ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ  ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬੇਬੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਸ਼ੀਲਾ ਉਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ (1936) ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਰਬੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ (1940) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀ.ਐਨ. ਬਾਲੀ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਮਰਦ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ (1940) ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁਲ ਜ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ (1940) ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਲਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀ ਟੋਨ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਪਰਲ ਐੱਸ. ਬਕ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਦ ਗੁੱਡ ਅਰਥ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਬੰਦੀ ਨੇ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਸੰਬਰ 1940 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ‘ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ‘ਚ ਬੀ.ਸੀ. ਬੇਕੇਲੇ ਨੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਉਸੇ ਸਾਲ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆਈ ਇਕ ਮੁਸਾਫਰ (1940) ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਰੂਪ ਕੇ ਸ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਸ਼ੋਰੀ, ਨੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ‘ਚ ਮੁਬਾਰਕ ਅਲੀ ਖਾਨ ਹੀਰੋ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਨਿਕਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਕਿਸੇ ਕਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਅਲਿਫ ਲੈਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇਕ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਰਾਮਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀ ਡਬਲ ਵਰਜ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ/ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ

ਇਸ ਸਾਲ ਬੰਬਈ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ, ਅਲੀ ਬਾਬਾ ਚਾਲੀਸ ਚੋਰ (1940) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਜੋ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਦੋਹਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ  ਭੂਮਿਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਬੰਬਈ ਦੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਲਨਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ (1957) ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਗਮ ਸਰਦਾਰ ਅਖਤਰ ਨੂੰ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਨਾਂਅ ਦੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਿੰਮੀ ਦੀ ਮਾਂ ਵਹੀਦਨ ਬਾਈ ਨੇ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਭਰਾ ਕਾਸਿਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਜੀਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ੱਬਾ ਦੋ ਦਾਸੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਘਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਜੀਨਾ ਅਤੇ ਅਲੀਬਾਬਾ ਦਾ ਬੇਟਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ੱਬਾ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਗਰੋਹ ਦੇ ਆਗੂ ਅਬੂ ਹਸਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਲੀਬਾਬਾ ਨੇ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਲੱਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਲੀਬਾਬਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਤਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਦੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੋਰ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਬੂ ਹਸਨ ਨੂੰ ਅਲੀਬਾਬਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਰਜੀਨਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਬੂ ਹਸਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਅਲੀਬਾਬਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਪਤਨ

ਸਾਲ 1941 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਖਰ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਸਾਲ ਵੀ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੰਡ ਤਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਖਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ (1941) ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੀਮਤ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ 9 ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ 3 ਲਾਹੌਰ, 1 ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 5 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ।

ਫਿਲਮ ਚੌਧਰੀ (1941)
ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੌਧਰੀ (1941) ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮੈਡਮ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋਇਨ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ..!

ਇਹ ਪੰਚੋਲੀ ਪਿਕਚਰਸ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਹਿੱਟ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਿਰਲੇਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਮੋਟਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਨੂਰਜਹਾਂ, ਐਸ ਪਾਲ ਅਤੇ ਰੂਪ ਲੇਖਾ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਰਦਾਰ ਸਨ। ਸਈਅਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਤੋਂ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੀਮੇਕ ਖਲੀਫਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋਇਨ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਖਾਨਦਾਨ (1942) ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੌਧਰੀ (1941) ਸੀ ਜੋ ਐਸ. ਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।

ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਚੌਧਰੀ (1941) ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋਇਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਐਫ ਡੀ ਸ਼ਰਾਫ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਣੀਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਬਸ ਬਸ ਵੇ ਢੋਲਕਾ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲਨਾ.. (ਨੂਰਜਹਾਂ)

ਸੱਜਣਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ.. (ਨੂਰਜਹਾਂ)

ਛਮ ਛਮ, ਏਹਦੀ ਕਿੰਨੀ ਸੋਨੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਵੇਖੋ ਵੇਖੋ.. (ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ, ਨੂਰਜਹਾਂ)

ਇੱਕ ਦੁਨੀਆ ਨਈ ਵਸਾ ਲਈ..(ਨੂਰ ਜਹਾਂ)

ਕਿਉੰ ਲੁਕ ਲੁਕ ਬਹਿੰਦੇ ਓ, ਅਖੀਆਂ ਤੋੰ ਕੀ ਨਸਨਾ, ਜਦ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਓ.. (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਕੋਰ ਦੇ ਨਾਲ)

ਕੋਠੇ ਤੇ ਆ ਮਾਹੀਆ, ਵਸਦੀ ਨੂੰ ਪਟਿਆ ਏ, ਹੁਣ ਕਿਸ ਦਾ ਚਾਹ ਮਾਹੀਆ.. (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਕੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ)

ਇਤਫ਼ਾਕ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੀ ਬਤੌਰ ਹੀਰੋਇਨ,ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਡਮ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਗੁਲ ਬਕਵਾਲੀ (1939) ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਦੂਜੀ ਯਮਲਾ ਜੱਟ (1940) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੌਧਰੀ (1941) ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀਰੋਇਨ ਵਜੋਂ।

ਹੋਰ 1941 ਫਿਲਮਾਂ

1941 ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਹੀਰੋਇਨ ਰਾਗਿਨੀ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ (1941) ਇੱਕ ਲਾਹੌਰ-ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਸਹਿਤੀ ਮੁਰਾਦ (1941), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦਾ ਇਹ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ :

ਉਚੀ ਮੜੀ ਤੇ ਦੂਧ ਪਈ ਰਿੜਕਾਂ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਟੱਬਰ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ

ਉਸ ਸਾਲ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੁੜਮਾਈ (1941) ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਵਾਜਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਸੀ।

ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਏ.ਆਰ.ਕਾਰਦਾਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ, ਵਾਸਤੀ ਅਤੇ ਏ ਸ਼ਾਹ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸਨ। 1954 ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੇਪੀ ਨੰਦਾ ਨੇ ਇਸਦੀ ਹਿੰਦੀ ਰੀਮੇਕ ਬਾਰਾਤੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਆਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਸਨ।

ਕਲਕੱਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਪਤਨ

1941 ਵਿੱਚ, ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਮਹਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੀ.ਏ. ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਪਰਦੇਸੀ ਢੋਲਾ (1941), ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ (1941) ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕ (1941) ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਲੀ ਨੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਰਮੋਲਾ, ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜਹਾਨਰਾ ਕਜਾਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ‘ਚ ਸਨ।

ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਚੌਥੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਪਾਹੀ (1941) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾਊਦ ਚੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਦਰਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ।

ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਲਕੱਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਚਤਰਾ ਬਕਵਾਲੀ (1941) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਐਨ ਬਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ।

ਏ ਹੁਸਨ ਵੇ ਰੱਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਏ,  ਸਾਰਾ ਜਗ ਇਸ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨ ਏ..(ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ )

1941 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਨੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। 1942 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 5 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਇੱਕ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ।

ਪਹਿਲੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942)

ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942) ਸੀ, ਜੋ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ।

ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942) ਵਿੱਚ ਮਸੂਦ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੀਰੋ ਸੀ। ਮਨੋਰਮਾ, ਮਜਨੂੰ, ਗੁਲ ਜ਼ਮਾਨ, ਗੁਲਾਮ ਕਾਦਿਰ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਮੀਨ ਮਲਿਕ ਨੇ ਵੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942), 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਜੀਨਤ ਬੇਗਮ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਨਾਜ਼ਿਮ ਪਾਣੀਪਤੀ ਅਤੇ ਨੰਦਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਬਣੇ, ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

ਹੋਵੇਂ ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇ ਦੁੱਖ ਖੋਲ ਸੁਣਾਵਾਂ..
ਆਵੀਂ ਚੰਨਾ ਵੇ, ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਡੇ ਦੇ ਉੱਤੇ।।
ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਨਾ ਤੂੰ ਹੋਂਵੇ ਨਾ ਮੈਂ ਹੋਂਵਾ..
ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਬਾਂਕੀਆਂ ਨਾਰਾਂ, ਖੂਹ ਵੱਲ ਚਲੀਆਂ।
ਏਥੋਂ ਉੱਡ ਜਾ ਭੋਲਿਆ ਪੰਛੀਆ ਹਾਏ ਵੈਰੀਆ।
ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ, ਮਾਹੀ ਮੇਰਾ ਗੁੱਸੇ ਗੁੱਸੇ।।
ਲੁੱਟ ਲੈ ਮਸਤ ਜਵਾਨੀ ਵੇ , ਆ ਆ ਵੀ ਸੱਜਣਾ..
ਸੂਪਨੇ ਵਿਚ ਮਾਹੀ ਆਇਆ, ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ, ਸੂਤੀ ਪਈ ਨੂੰ ਆਣ ਜਗਾਇਆ।।
ਤੇਰੈ ਦਰਸ ਦੀ ਪਿਆਸੀ , ਤੇ ਸੱਜਣ ਘਰ ਆ ਜਾ।
ਉੱਜੜੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਫੇਰ ਵੱਸਾਦੇ, ਬਿਗੜੀ ਨੂੰ ਬਣਾਦੇ

ਕਮਲਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰੂਪ ਸ਼ੋਰੀ ਦੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942) ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੌਰੀ ਫਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਸਈਅਦ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਦੁਆਰਾ “ਸ਼ਾਹ ਨੂਰ ਫਿਲਮ” ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅਨਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ 1961 ਵਿਚ ਇਸੇ ਟਾਈਟਲ ਨਾਲ ਥੋੜੀ ਫੇਰਬਦਲ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਰੀਮੇਕ ਬਣਾਈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇੱਕ ਜੁਬਲੀ ਹੀਰੋਇਨ

ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ (1939) ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ “ਜੁਬਲੀ ਹੀਰੋਇਨ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ-ਤੋੜ ਹਿੱਟ ਸਨ।

ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ (1941) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਗਤੀ (1942) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਬਸੰਤ (1942) ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੀਰੋਇਨ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਕਿਸਮਤ (1943) ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਰੌਕਸੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ 32 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ੋਲੇ (1975) ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਖਾਰੀਅਨ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਡਿੰਗਾ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1940 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਵਲੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਦਰਜਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਲੀ ਸਾਹਬ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਗੁੱਡੀ ਗੁੱਡਾ (1956), ਲੁਕਣ ਮੀਤੀ (1959) ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ (1960)। 1994 ਵਿੱਚ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਗੋਵਾਂਡੀ (1942)

ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੋਵਾਂਡੀ (1942) ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀਰੋਇਨ ਆਸ਼ਾ ਪੋਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਹੀਰੋ ਸ਼ਿਆਮ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਅਭਿਨੇਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਚੱਢਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਿਲਮ ਦਿੱਲਗੀ (1949) ਸੀ। 1951 ਵਿਚ ਸ਼ਬਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੈਟ ‘ਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ, ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ, ਜੋ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਮਤਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਜ਼ੇਬ ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਸਾਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਪਨਾਮ ਅੰਸਾਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮੀ ਹੀਰੋ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਦਿੱਖ ਕਾਰਨ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤਾਹਿਰ ਰਾਜ ਭਸੀਨ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ‘ਤੇ ਬਣੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੰਟੋ (2018) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਟੋ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਮੰਟੋ (2015) ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਫਿਲਮ ਗੋਵਾਂਡੀ (1942) ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਿਕ ਗੀਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ਸਨ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਦੌਰ ‘ਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਨ

ਘੁੰਡ ਚੁਕ ਲੈ ਨੀ ਬਾਂਕੀਏ ਨਾਰੇ, ਤੇਰੇ ਵਸਦੇ ਰੈਣ ਦੁਆਰੇ..(ਐਸ ਡੀ ਬਾਤਿਸ਼, ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ)
ਮੱਖਣਾ ਦੀਏ ਪਲੀਏ ਨੀ, ਮੀਠੀ ਮਿਠੀ ਗਲ ਕਰ ਜਾ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੀ ਡਲੀਏ ਨੀ.. (ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ, ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ)
ਬਿੱਲੋ, ਦੇਖ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਲੰਮਾ, ਤੂੰ ਤੇ ਮਰ ਜਾਏਂ ਲਾਲਟੈਣ ਜੇਈ.. (ਐਸ ਡੀ ਬਾਤਿਸ਼, ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ)
ਗਮ ਦਿਲ ਨਾ ਲਗਾ ਰੱਖੀਏ, ਏ ਚੀਜ ਬਗਾਨੀ ਏ.. (ਐਸ ਡੀ ਬਾਤਿਸ਼)
ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ, ਤੇਰਾ ਲੁਟ ਲਿਆ ਮਾਲ ਓਏ ( ਐਸ ਡੀ ਬਾਤਿਸ਼)

ਇਹ ਆਖਰੀ ਗੀਤ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗੀਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ “ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ, ਤੇਰਾ ਲੁਟ ਲਿਆ ਮਾਲ ਓਏ” ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤੀ ਟੈਕਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਤਿਸ਼ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸੀ।

1942 ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

ਫਿਲਮ ਪਟਵਾਰੀ (1942)

ਉਸੇ ਸਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਟਵਾਰੀ (1942) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗਿਨੀ, ਐਸ.ਡੀ. ਨਾਰੰਗ, ਮਨੋਰਮਾ ਅਤੇ ਗੁਲ ਜ਼ਮਾਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਫਿਲਮ ਦੇ ਇਹ ਦੋਗਾਣੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਰੀਲੇ ਸਨ।

ਗੋਰੀਏ, ਸੋਨੀਏ, ਨਾ ਕਰ ਗੁਮਾਨ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦਾ…. (ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ)
ਕਾਲੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ, ਪਿਛੇ ਕੋਇਲ ਪਈ ਬੋਲਦੀ… (ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ)।
ਆਇਆ ਨਾ ਚੰਨ ਮਾਹੀ, ਬੀਤੀ ਬਹਾਰ ਹਾਏ.. (ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ)
ਤੁੱਸੀ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਰ ਲੋ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਿਲ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਹੀ ਵੇ..(ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ)
ਵਗ ਵਗ ਵੇ ਚਨਾ ਦਿਆ ਪਾਣੀਆ….(ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ)

ਇਹ ਆਖਰੀ ਗੀਤ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਿਆ ਚਨਾਬ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਧਾਰਾ ਪਾਤਰ ਸਹਿਤੀ ਮੁਰਾਦ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵੀ ਚਨਾਬ ਦੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਵਲੀ ਸਾਹਬ ਜਾਂ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਨਾਥ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ।

ਇਹ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ।

ਉਸੇ ਸਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਵੀ ਪਾਰ (1942) ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਈਅਦ ਅਤਾਉੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੀਆ ਸਰਹਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਿਤਾ ਵੀ ਸਨ। ਰਾਗਿਨੀ ਅਤੇ ਐੱਸ.ਡੀ. ਨਾਰੰਗ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ।  ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਅਖੀਆਂ ਚੰਨ ਦੀਆ ਰਾਤੀਂ ਸੋਨ ਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ..(ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ)
ਗਾਣੇ ਛਡ ਦੇ ਗੀਤ ਪੰਛੀਆ…(ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ)
ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਬਸੇਰਾ ਮਾਹੀ ਦਾ ਡੇਰਾ…(ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ)
ਤੇਰੀ ਰਾਤ ਗਮਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀਤ ਗਈ..(ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ)
ਉਠ ਜਾਗ ਮੁਸਾਫਿਰ, ਭੋਰ ਭਈ..(ਜੀ.ਐਮ. ਦੁਰਾਨੀ)

ਉਸ ਸਾਲ ਬੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਟੋਲਾ (1942) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਦਾਕਾਰਾ ਖੁਰਸ਼ੀਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਲਾਲਾ ਯਾਕੂਬ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਾਨੇਵਾਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਹੀਰੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਰੁਣ ਆਹੂਜਾ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਕਾਰ ਤਨਵੀਰ ਨਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਸੰਗੀਤ ਖੇਮਚੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 1943 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ 1944 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ।

ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ

ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਿਖੱਟੂ ਔਰ ਕੋਇਲ (1944) ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਲਮਾ, ਗੁਲ ਜ਼ਮਾਨ, ਮਨੋਰਮਾ ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਲੋਚ (1944) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ।

ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਲੋਚ (1944) ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦੋਗਾਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕਾ ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੀਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਫੀ ਨਾਮਕ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਲਮ ‘ਚ ਸਲਮਾ ਅਤੇ ਗੁਲ ਜ਼ਮਾਨ ‘ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ਗੀਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।

ਸੋਹਣੀਏ ਨੀ, ਹੀਰੀਏ ਨੀ, ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਨੇ ਆਨ ਸਤਾਇਆ ਢਾਡਾ ਫਾਇਆ..

ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

1945 ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਨ 1946 ਸੰਯੁਕਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਆਖਿਰੀ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਬਈ ਫਿਲਮ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ (1946) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਸਿਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ ਸੀ।

ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਰਿਕਾਰਡ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ  ਸੰਬਧਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਾਹੌਰ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਕਮਲੀ (1946), ਠਾਕੁਰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਲੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ ਕਿਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਸ਼ਾ ਪੋਸਲੇ, ਅਮਰਨਾਥ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਇਕਬਾਲ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਾਸਟਰ ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਪੀ.ਐਨ. ਰੰਗੀਨ” ਨਾਮ ਦੇ ਕਵੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ  ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਲੀਲਾ ਮੰਦਰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 1946 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮਸਾਜ ਮਰਹੂਮ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਠਾਕੁਰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਫਿਲਮ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋ ਨਈਮ ਹਾਸ਼ਮੀ, ਹੀਰੋਇਨ ਏਰਿਕਾ, ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਸੈਫ ਉੱਦੀਨ ਸੈਫ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੀ ਏ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਨ।
ਕਿਉਂਕਿ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੀਲਾ ਮੰਦਰ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।

ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਇਤਿਹਾਸ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਪਡੇਟ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਾਰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ 1936 ਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਕਲਕੱਤੇ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੀ। 1942 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ।

ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ 42 ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ
19 ਫਿਲਮਾਂ #ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ, 15 ਫਿਲਮਾਂ #ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਅਤੇ 6 ਫਿਲਮਾਂ #ਬੰਬਈ ਤੋਂ।

1932 ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
1933 ਗੋਪੀਚੰਦ
1935 ਇਸ਼ਕ ਏ ਪੰਜਾਬ
1936 ਸ਼ੀਲਾ ਉਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ
1938 ਹੀਰ ਸਿਆਲ
1939 ਗੁਲ ਬਕਵਾਲੀ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ, ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਹਾਰਨ, ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ, ਪੂਰਨ ਭਗਤ
1940 ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਅਲੀਬਾਬਾ ਚਾਲੀਸ ਚੋਰ, ਯਮਲਾ ਜੱਟ, ਮਰਦ ਏ ਪੰਜਾਬ, ਏਕ ਮੁਸਾਫਰ, ਮੇਰਾ ਪੰਜਾਬ, ਜੱਗਾ ਡਾਕੂ, ਮੱਤਵਾਲੀ ਮੀਰਾ
1941 ਚੌਧਰੀ, ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ, ਕੁੜਮਾਈ
ਸਹਿਤੀ ਮੁਰਾਦ, ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਢੋਲਾ, ਮੇਰਾ ਮਾਹੀ, ਮੁਬਾਰਕ, ਸਿਪਾਹੀ, ਚਤਰਾ ਬਕਵਾਲੀ
1942 ਮੰਗਤੀ, ਪਟੋਲਾ, ਗੋਵਾਂਡੀ, ਪਟਵਾਰੀ, ਰਾਵੀ ਪਾਰ
1944 ਗੁਲ ਬਲੋਚ, ਕੋਇਲ,
1946 ਕਮਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ, ਨਿਖੱਟੂ

ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
1948 ਚਮਨ
1949 ਲੱਛੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਫੇਰੇ, ਮੁੰਦਰੀ

।ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ: ਭੀਮ ਰਾਜ ਗਰਗ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ॥

ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ

1947 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਂ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਧ ਪਚਦੇ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਸਾਜ ਆਪਣੀਆਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਬਈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਜੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।

ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚਮਨ (1948) ਸੀ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ “ਭਾਈਆ ਜੀ” ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੁੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਫੇਰੇ (1949) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।1954 ਤੱਕ, ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਣੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਸੀ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਹ ਚਾਲ ਚੱਲੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਦੇ ਹੀਰੋ ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਨਾਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਹੀਰੋਇਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੀ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੇਠ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਵ ਜਿਹਾਦ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੱਦੇ ਵੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੜਕੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਲੜਕੇ ਦੀ ਸੁਖਾਂਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਫਿਲਮ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਸੁਖਾਂਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਾਸਕਰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਣ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸੇਠਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ 80 ਫੀਸਦੀ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਸਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਿੰਦੂ ਸੇਠਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਸਨ।

ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਫਿਲਮ ਲਾਈਨ ਦੇ ਉਭਰਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਮੁਸਲਿਮ ਕਲਾਕਾਰ ਇੱਕ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੰਡ ਦੇ 76 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ, ਪਾਕੀਜ਼ਾ, ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ, ਸ਼ੋਲੇ, ਹਿਨਾ, ਨੂਰਜਹਾਂ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ, ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ, ਕੁਲੀ, ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ, ਨਿਕਾਹ, ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ ਪਲਕੀ, ਸ਼ੇਰੀਨ ਫਰਹਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀਆਂ।

1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੋਈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਜਾਂ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਲਿੰਕ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਯੂਟਿਊਬ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ  ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ, ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਸਟੂਡੀਓ, ਥੀਏਟਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦਾਮਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਯਾਦ ਨਾ ਰਹਿਣ। ਕੁਝ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਗਲਤ ਵੰਡ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੰਗੇ ਹੋਏ। ਤਾਂ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਗਲਤ ਵੰਡ ਰੇਖਾ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆ ਗਏ। ਆਜਾਦ ਮੂਲਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਆਜਾਦੀ ਦੇ 76 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੋਰਾਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ‘ਨਾਚੀ’ ਯਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਡਾਂਸਰ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਿੰਡ ਮੱਖਣਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਧਨੋਆ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ‘ਬਾਰਾਦਰੀ’ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ‘ਮੋਰ’ ਪੰਛੀ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ‘ਮੋਰਾਂ’ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਾਚ, ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮੋਰਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਚ ਲਈ ‘ਬਾਰਾਦਰੀ’ (ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੰਡਪ) ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚੱਪਲ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਇਸ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਨਹਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਤੁਰੰਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਖਾਲਸਾ ਵੋਕਸ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ’ ਜਾਂ ‘ਪੁਲ ਮੋਰਾਂ’ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਕਸਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 35 ਮੀਲ ਦੂਰ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਆਰਾਮ ਘਰ (ਬਾਰਾਦਰੀ) ਬਣਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਡਾਂਸਰ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁਲ ਨੂੰ ‘ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ’ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੋਰਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਪੁਲ ਮੋਰਾਂ’ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਖੇਲ ਤੋਂ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ

ਖਾਲਸਾ ਵੌਕਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ, ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਇਕ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਇਕ ਸਰੋਵਰ (ਪਾਣੀ ਦਾ ਟੈਂਕ) ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਚਲਦੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦੀ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਸੀ। ਸੰਨ 1802 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇਕ ‘ਹਵੇਲੀ’ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਜੋੜਾ ਲਾਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਅਲਾਮੀ ਗੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਪਾਪੜ ਮੰਡੀ’ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ‘ਹਵੇਲੀ’ ਸੀ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੁਨਰ ਸੀ। ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ‘ਹਵੇਲੀ’ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸੁਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਲਾਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ’ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ‘ਜਾਮੀਆ ਮਸਜਿਦ ਤਾਰੋ ਮੋਰਾਂ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਤਾਰੋ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਕਤਾਣਾ।’ ਖਾਲਸਾ ਵੌਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਾਮ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਚ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਂਸਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

1823 ਵਿੱਚ ‘ਮਦਰੱਸੇ’ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਾ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ‘ਮੋਰਾਂਸ਼ਾਹੀ’ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਲੜੀ 1802 ਅਤੇ 1827 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਮੋਰ ਦਾ ਖੰਭ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਹਨ। ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ‘ਕੰਜਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਤਵਾਇਫ’ ਵਰਗੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ‘ਪੁਲ ਮੋਰਾਂ’ ਇਸ ਅਮਿੱਟ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।

ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵਾਹਗਾ ਪਿੰਡ ਔਧਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅਟਾਰੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰੀਬ 500 ਗਜ਼ ਅੱਗੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੋੜ  ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਅਟਲਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੜਕ ਪੁਲ ਕੰਜਰੀ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ, ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ (IBRD – IBRD) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (IDA – IDA) ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। IBRD ਮੱਧ-ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ IDA ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਿਆਇਤੀ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਐਕਸੀਓਸ’ ਦੀ ਜਨਵਰੀ 2019 ‘ਚ ਆਈ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪੈਪਸੀਕੋ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਇੰਦਰਾ ਨੂਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਦੌੜ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇੰਦਰਾ ਨੂਈ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰਾ ਨੂਈ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇਵਾਂਕਾ ਟਰੰਪ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਮਾਲਪਾਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਜਾਪਾਨ ਵਰਗੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰ ਘੱਟ ਅਤੇ ਮੱਧ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸਾ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਦਾ ਹੈ

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ IBRD ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 189 ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਭਾਰਤ 27 ਦਸੰਬਰ 1945 ਨੂੰ IBRD ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੰਸਥਾ IDA ਦੇ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ 174 ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਭਾਰਤ 24 ਸਤੰਬਰ 1960 ਨੂੰ IDA ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ।

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ 22 ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੱਕ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਵੋਟਿੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ (15.47 ਫੀਸਦੀ), ਜਾਪਾਨ (7.29 ਫੀਸਦੀ), ਚੀਨ (5.66 ਫੀਸਦੀ), ਜਰਮਨੀ (4.34 ਫੀਸਦੀ), ਫਰਾਂਸ (3.84 ਫੀਸਦੀ) ਹਨ। ), ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ (3.84%), ਭਾਰਤ (3.01%), ਰੂਸ (2.90%), ਕੈਨੇਡਾ (2.59%), ਇਟਲੀ (2.53%)।

ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜੀਡੀਪੀ ਤਬਦੀਲੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੈਂਟਲਮੈਨਜ਼ ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (ਆਈ.ਐੱਮ.ਐੱਫ.) ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ

ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ‘ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਕਾਫੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਾਂ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੀ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਜੈ ਬੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਆਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਅਤੇ ਆਈ.ਡੀ.ਏ. ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ

IBRD ਅਤੇ IDA ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਇਹ ਹਨ IFC (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨਾਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ – IFC), MIGA (ਮਲਟੀਲੇਟਰਲ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਗਾਰੰਟੀ ਏਜੰਸੀ – MIGA), ਅਤੇ ICSID (ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ – ICSID)।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤ ਨਿਗਮ (IFC) ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। IFC ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫੰਡਿੰਗ, ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬਹੁਪੱਖੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗਾਰੰਟੀ ਏਜੰਸੀ (MIGA) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1988 ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਜੋਖਮ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। MIGA ਗੈਰ-ਵਪਾਰਕ ਜੋਖਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿੱਤੇ, ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਆਫ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਡਿਸਪਿਊਟਸ (ICSID) ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਅਤੇ ਸਾਲਸੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਅਜੇ ਬੰਗਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਚਮਕਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਬੰਗਾ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਮੈਡਲ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ – 2016 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਨਰਲ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਵਿੱਚ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਮਾਸਟਰਕਾਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਸਨ, ਰਣਨੀਤਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਡੇਟਾ, ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।

ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਜੈ ਬੰਗਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਬੰਗਾ ਐਕਸੋਰ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਟੇਮਾਸੇਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹਨ, 2020-2022 ਤੱਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ 2021 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਜਨਰਲ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਲਵਾਯੂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਫੰਡ BEYONDNETZERO ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ, ਕ੍ਰਾਫਟ ਫੂਡਜ਼, ਅਤੇ ਡਾਓ ਇੰਕ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਨੇ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਹੈਰਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੇ ਸਹਿ-ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੰਗਾ ਟ੍ਰਾਈਲੇਟਰਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਯੂਐਸ-ਇੰਡੀਆ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਫੋਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਟਰੱਸਟੀ, ਯੂਐਸ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਐਮਰੀਟਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।

“ਅਜੈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪਲ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸਫਲ, ਗਲੋਬਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਤ ਟਰੈਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।

ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੇਤਾ, ਬੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਬਿਡੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਜੁਟਾਉਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।” ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਅਜੈ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ,  ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਏਜੰਡਾ ਹੈ।

ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡੇਵਿਡ ਮਾਲਪਾਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ। ਮਾਲਪਾਸ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸੀਐਨਐਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਾਲਪਾਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਲਵਾਯੂ ਪੈਨਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਖਤਰਨਾਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਕਜਰਾ ਮੁਹੱਬਤ ਵਾਲਾ, ਲੈਕੇ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਗਏ ਰੰਗੂਨ ਵਰਗੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 6,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਗੀਤ ਰੀਮਿਕਸ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਾਇਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰੀਮਿਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ‘ਸੱਈਆ ਦਿਲ ਮੈਂ ਆਨਾ ਰੇ’, ‘ਕਜਰਾ ਮੁਹੱਬਤ ਵਾਲਾ’, ‘ਕਭੀ ਆਰ ਕਭੀ ਪਾਰ’ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦੇ ਅਸਲੀ ਗੀਤ ਜਿੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਰਿਮਿਕਸ ਨੇ ਊਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ  ਹੰਗਾਮਾ ਮਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਲਈ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਰੀਮਿਕਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸਮਝਦੀ ਸੀ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਲਮ ਦਾ ਜਨਮ  ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਦਿਨ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦਾ ਸਾਕਾ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ, ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੀਆਂ ਹੁਸੈਨ ਬਖਸ਼ ਮਾਨ, ਇੱਕ ਮਕੈਨਿਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਗੁਲਾਮ ਫਾਤਿਮਾ, ਇੱਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕ ਔਰਤ, ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ।

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 16 ਦਸੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਰੇਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਹਰ ਗੀਤ ਲਈ ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਏ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਪਨੀ ਜ਼ੈਨੋਫੋਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ 5000 ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਖਜਾਨਚੀ’ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ 9 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਓ.ਪੀ. ਨਈਅਰ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ‘ਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ 50, 60 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ, ਗੀਤਾ ਦੱਤ ਅਤੇ ਅਮੀਰਬਾਈ ਕਰਨਾਟਕੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੇ ‘ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ’ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਗਰੁੱਪ ‘ਦਿ ਕਰਾਊਨ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਕੰਪਨੀ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟ’ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ‘ਚ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਓ. ਪੀ.ਨਈਅਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ‘ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਘੰਟੀ’ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦਾ ਵਿਆਹ

1932 ਵਿੱਚ,  ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਣਪਤ ਲਾਲ ਬੱਟੋ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ – ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਲਈ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਗਠਜੋੜ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 1934 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਕਗਾਰ ‘ਤੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਗਣਪਤਲਾਲ ਬੱਟੋ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 1934 ਵਿੱਚ, 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਣਪਤਲਾਲ ਬੱਟੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਧੀ, ਊਸ਼ਾ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੱਜਣ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਯੋਗੇਸ਼ ਰਾਤਰਾ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

ਸਾਢੇ ਬਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਹੀ ਮਿਲੇ

ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।ਪਹਿਲੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੇ ਸਾਢੇ 12 ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ 12 ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਪਏ ਅਤੇ ਹਰ ਗੀਤ ਦੇ ਸਾਢੇ 12 ਰੁਪਏ ਮਿਲਣੇ ਸਨ।

ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਕਿਹਾ

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੌਕੇ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਉਸਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ‘ਚ ਧਮਾਲ ਮਚਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਐਕਟਿੰਗ ਦੇ ਆਫਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਖੁਦ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੋਟੋਆਂ ਖਿਚਵਾਉਣਾ, ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਉਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ ਦੇ ਘਰ ਅੱਜ ਪਿਆਰੀ ਦੁਲਹਨੀਆ ਚਲੀ ਤੋਂ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ

ਜਦੋਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਓ. ਪੀ. ਨਈਅਰ ਦਾ ਧਿਆਨ  ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਹ, ਸੱਠ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਰਹੀ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸਾਰੰਗੀ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਹੁਸੈਨ ਬਖਸ਼ਵਾਲੇ ਸਾਹਬ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮੁਰੀਦ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਨੇ ‘ਖਜ਼ਾਨਚੀ’ (1941) ਅਤੇ ‘ਖਾਨਦਾਨ’ (1942) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਦੂਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 1944 ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ ਦੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਆਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ  ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ‘ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਸੰਡੇ ਕੇ ਸੰਡੇ’ ਗਾ ਕੇ ਧਮਾਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਲਿਕ ਸੀ।

ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਦਾਬਹਾਰ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇਯੁੱਗ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੀਜੇ ਦੀ ਧੁੰਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

1949 ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਪਤੰਗਾ’ ਦਾ ਸੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਗੀਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ ਅਤੇ ਗੋਪ ਦੁਆਰਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ‘ਹੈਲੋ… ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ?… ਹੈਲੋ… ਮੈਂ ਰੰਗੂਨ ਤੋਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ… ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸ ‘ਚ ‘ਸਪਲਿਟ-ਸਕਰੀਨ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਧੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਰੰਗੂਨ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ – ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ, ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. (1956) ਦਾ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾਬਹਾਰ ਦੇਵਾਨੰਦ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸ਼ਕੀਲਾ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਲੇਕੇ ਪਹਿਲਾ- ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ।

ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 40 ਅਤੇ 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ‘ਸੀਆਈਡੀ’ ਦੇ ‘ਲੇਕੇ ਪਹਲਾ ਪਹਲਾ ਪਿਆਰ’ ਅਤੇ ‘ਕਹੀਂ ਪੇ ਨਿਗਾਹੀਂ’। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪਤੰਗਾ’ ਤੋਂ ‘ਮੇਰੇ ਪੀਆ ਰੰਗੂਨ’ ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ‘ਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ।

ਫਿਲਮ ਬਹਾਰ’ ਦਾ ‘ਸਾਈਆਂ ਦਿਲ ਮੈਂ ਆਨਾ ਰੇ’ ਅਤੇ ‘ਕਿਸਮਤ’ ਦਾ ‘ਕਜਰਾ ਮੁਹੱਬਤ ਵਾਲਾ’ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਨੇ ਹੀਰੋਇਨ ਬਬੀਤਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਹੀਰੋ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਲਈ ਗਾਇਆ ਸੀ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਧੁਨਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਮੁਖਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ।

ਫਿਲਮ ‘ਰਾਕਸਟਾਰ ( 2011)’ ਦਾ ਗੀਤ ‘ ਕੱਤਿਆ ਕਰੂੰ’ ਨੂੰ ਖੂਬ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਗੀਤ ਕਰੀਬ 48 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦੇ ਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੇ 1963 ‘ਚ ਕੱਤਿਆ ਕਰੂੰ’ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ‘ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ’ ‘ਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨਿਸ਼ੀ ‘ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਵੇਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਵਿਲੱਖਣ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ-ਏ-ਬਾਇਨ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਗਾਇਕਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੀਤ ਗਾਏ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਕੇ.ਐਲ. ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਦੇਵਦਾਸ’ 14 ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੇ ‘ਨਿਸ਼ਾਨ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ। ਫਿਲਮ ਸ਼ਬਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਮਨ ਦਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਛੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਗਾਇਆ।

ਸੰਗੀਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਕਈ ਮਰਦ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।

ਮੌਤ
ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਬੇਗਮ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਲ 2009 ‘ਚ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰੇਸਟਿਜੀਅਸ ਓ.ਪੀ. ਨਾਇਰ ਅਵਾਰਡ’ ਅਤੇ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ’ ਭੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਗਤ ‘ਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਦੀ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ‘ਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਗੀਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣਗੇ।

ਇਹ ਗਠਜੋੜ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ 1996 ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕਸਭਾ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੈਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਵ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਜਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਕਾਫੀ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਪੜੇਲਿਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਜਰੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਰੀਦਕੋਟ ਸੜਕ ਸਥਿਤ ਕੋਠੀ ਅੱਗੇ ਖੜੀਆਂ ਦਿਖਦੀਆਂ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਠੀ  ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੌਂਸਲਰ ਸਵ. ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਸਨ। ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਜਗਜਹਿਰ ਸੀ।ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕਸਭਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਸਤਪਾਲ ਜੈਨ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਚੋਣ ਜਿਤਾਉਣ ਲਈ ਸਵ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਦੀ ਵੀ ਡਿਊਟੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਤੋਂ 1967 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੈਣ ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਸੰਘ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਪੋਲਿੰਗ ਏਜੇਂਟ ਬਣੇ ਸਨ। 1992 ਵਿੱਚ ਸਵ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ।

ਜੇਕਰ ਬੀਜੇਪੀ ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੀਜੇਪੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰੀਬ ਕਰੀਬ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਵੋਟਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਭੁਗਤਦੀਆਂ ਸਨ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ ਨੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਕ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਕੋਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਕੋਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫਰੀਦਕੋਟ ਲੋਕਸਭਾ ਵਿਚ ਭਾਜਪਾ ਵਰਕਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਣਗੇ। ਜਦਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਲੋਂ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੱਤਪਾਲ ਜੈਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ – ਬੀਜੇਪੀ ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਥੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਵ. ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਈ ਬਾਰ ਆਪਣੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ‘ਚ ਮੋਗਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਕੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 1997 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ 1996,  1998 ਅਤੇ 2004 ਦੀਆਂ ਲੋਕਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਰੀਦਕੋਟ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਬਣੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ 24 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਏ ਪਰ ਗਠਜੋੜ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਆਖਰਕਾਰ, 2020 ਵਿੱਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਗਠਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।

ਜਿਸ ਦੇ ਚਲਦੇ 2022 ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁੱਬੇ ਦੇ ਚੋਣ ਸਮੀਕਰਨ ਪੁਰੀ ਤਰਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬੇਸ਼ਕ ਗਠਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੇ। 2021 ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਜਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਫਾਰਮ ਭਰੇ ਤਾਂ ਬੀਜੇਪੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭੰਗ ਮੰਨਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜੇ ਕੀਤੇ , ਜਦੋਂਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਹੀਂ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਾਹਰੀ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸਦਾ ਹੁਣ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ – ਬਸਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਨਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਦਾ ਸਾਫ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਬੀਜੇਪੀ ਦੀ ਫੁਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਬੀਜੇਪੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਆਗੂ ਮਨਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਨਜਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ – ਬਸਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਨਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਜੈਪਾਲ ਸੰਧੂ ਦਰਮਿਆਨ ਫਸਵੀਂ ਟੱਕਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਭਰੋਸਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਵੀ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ. ਜੋ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਟਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪਛਤਾਵਾ, ਲੱਖਾਂ ਹੰਝੂ, ਅਣਗਿਣਤ ਤਪੱਸਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ. ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਮੈਕਸਿਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਝੱਲਣੇ ਪੈਣਗੇ: – ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਪਟਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।

ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਿਕ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਸਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ. ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਅਫਰੀਕਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਤਨੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਰਸਿਕ ਕੋਲ  ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ. ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੋਭਾ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਗੈਰ -ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਸੀ. ਰੰਭਾ, ਰਸਿਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ. ਰਸਿਕ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਤਰਾ ਵੇਖਿਆ. ਪਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਸੀ. ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਜਨੂੰਨ ਨਾਲ. ਇਹ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਜਾਂ ਭਰੌਸਾ, ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ. ਬੇਸ਼ਕ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਵਫ਼ਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ.

ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਖੇਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ. ਇਹ ਇੱਕ ਹਤਾਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਰੰਭਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ. ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਕੱਲੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ. ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ. ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਅਖੀਰਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਗਰੀਬ ਰਸਿਕ! ਉਹ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੰਦਭਾਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ. ਫਿਰ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕੀਤਾ. ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸਨ। ਅਤੀਤ ਅਮਰ ਹੈ. ਪਾਪ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸਮਾਂ ਪਾਕੇ ਵੱਧਣਾ ਸੀ.
ਦਿਨ, ਹਫ਼ਤੇ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਗਏ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਪਲ ਇੱਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਬੱਚੇ – ਇੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਫਲ ਗਏ. ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਗਿਆਨ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ. ਨੇਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਵਰਤਾਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸਦਾ ਰਸਿਕ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ —ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਰਸਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧ ਰਹੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ  ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਰਸਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੂੰਗੇ-ਹੋ ਗਏ ਸਨ. ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਦਨ ਦਾ ਇੰਦਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ? ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ? ਪਾਪ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸ਼ੋਭਾ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਗਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਇੰਦਰਾ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ.

ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ. ਸੀਨ ‘ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਦਿੱਖ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਾਪਾਕ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਹ ਸਦਮਾ ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਹਰੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈ. ਇਹ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ!

ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ. ਇੰਦਰਾ ਅਤੇ ਮਦਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਦਾ ਲਗਾਵ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਪਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ. ਗਿਆਨ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ਼ਿਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੰਭਾ ਵੀ ਸੀ. ਪਰ ਰਸਿਕ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਸੀ. ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਮਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਰੰਭਾ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਅੰਤਮ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਅਤੇ ਰਸਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਬੇਨਤੀਆਂ, ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਧਮਕਾਉਣ ਤੇ ਭੀ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਦਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਦੀ ਧੀ, ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ. . ਇਸ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਮਹਿਮਾਨ ਉਥੇ ਹਨ, ਜਾਨਕੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਮਦਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ. ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ  ਨਾਲ ਨਾਲ  ਰਸਿਕ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਵਿਆਹੁਤਾ? ਭਿਆਨਕ! ਮਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ – ਭਰਾ ਅਤੇ ਭੈਣ – ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਸਿਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਲੱਗ ਗਈ. ਉਹ ਪੂਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ … ਉਸਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?

ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਮਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਾਤਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ … ਗਿਆਨ, ਗਰੀਬ ਗਿਆਨ! ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸਨੇ ਰਸਿਕ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ. ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਮਦਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰਸਿਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ – ਭਰੌਸਾ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਰੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ.

ਜੇਕਰ ਭਰੋਸਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਫ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ.

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ 40 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਇਹ ਇਕ ਸੰਯੋਗ ਭੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ

ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਭਰਾ ਭੈਣ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਨੇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਜਗੀਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਨੇਕ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ, ਕੰਮੋ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਗੀਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਨੇਕ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਨੇਕ ਘਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਉਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 6 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਅਲਾਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕੰਮੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ. ਇਸਤੇ ਖੁਸ਼ ਨੇਕ ਨੇ ਕੰਮੋ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ. ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੰਮੋ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਉਲਟੀ ਹੋ ​​ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਉਸਦਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਜੋਗਿੰਦਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮੋ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਨਾਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 20 ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਨੇਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੰਮੋ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ. ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਲੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿੰਮੀ ਨਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲਾਲੀ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਆਖਿਰ ਸੱਚਾਈ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾਲੀ ਚੰਨੀ ਨੂੰ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡੋਲੀ ਤੇ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਓਂਕਿ ਚੰਨੀ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੀ ਜਾਇਜ ਧੀ ਹੈ।

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਦੋ ਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਹਨ. ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ

ਭਰੋਸਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਂ ਯੂ ਟਿਊਬ ਲਿੰਕ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਹੈ.

ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਵੀ ਕਜਿਨ ਬ੍ਰਦਰ ਅਤੇ ਸਿਸਟਰ ( ਚਚੇਰੇ, ਮੁਮੇਰੇ, ਫੁਫੇਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ) ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਕੇ ਜਾਂ ਸੌਤੇਲੇ ਨਹੀਂ।

ਜੇਕਰ ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਰੋਸਾ 1940 ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਲਟੀਸਟਾਰ  ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ “ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ ਹੈ” 1969 ਵਿੱਚ ਰਿਲਿਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ  ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋੜ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ।  ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਈ ਸੀ ,ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀਨਾ ,ਨਿਸ਼ੀ ,ਸੁਰੇਸ਼ ,ਸੋਮਦੱਤ ,ਵਿਮੀ ,ਆਈ. ਐਸ. ਜੌਹਰ ,ਤਿਵਾੜੀ ,ਡੇਵਿਡ ,ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਜ , ਗਜਾਨਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ,ਮਾਸਟਰ ਰਤਨ ਅਤੇ ਰਾਜਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਕਲਪਨਾਲੋਕ ਦੇ ਬੈਨਰ ਤਲੇ ਬਣੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਬਰਾਗਰਲ, ਕਾਜਲ ਅਤੇ ਨੀਲਕਮਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਬੇਕਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਵਰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਿਕ  1947 ਮੋਕੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ।ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ॥ ਉਸਦੀ ਪੱਤਨੀ ।ਵੀਨਾ ॥ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ।ਸੁਰੇਸ਼ ॥ ਨਿਰਪੱਖਤਾਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਤੀਤ ਕਰ  ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਬ ਨੂੰ ਉਹ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ. ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਓਹਨਾ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਦੇ ਬਿਜਨਸ ਨੇ ਓਹਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰੱਤਨ ਕੌਰ । ਨਿਸ਼ੀ ॥ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦਾਤ ਵਜੋਂ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ।ਮਾਸਟਰ ਰਤਨ / ਸੋਮਦੱਤ ॥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਔਲਾਦ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਰਤਨ ਕੌਰ ਜੋ ਗੁਰਮੀਤ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੇ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜਾਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਸ਼ੁਕਾ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰ ਪਵਾਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਿਜਨਸ ਅੱਡੋ ਅੱਡ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਪੁੱਠੇ ਪਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅੱਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਪੜਾਈ ਲਿਖਾਈ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ “ਚੰਨੀ “ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦ ਹੀ ਓਹਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਕੇ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਠਾ ਪਾਸਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀ ਹੋਈ ਰਤਨ ਕੌਰ ਹੱਥੋਂ ਹੋਈ ਇਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰਮੀਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਰਤਨ ਕੌਰ ਗੁਰਮੀਤੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਗੁਰੂਧਾਮਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਲੈਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਦ ਕਰਕੇ ਚੰਨੀ ਵੀ ਇਕ ਨੌਕਰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਮੀਤ ਇਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਚੰਨੀ ਸੱਚੀ ਪੱਤਨੀ ਦਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਭੁੱਖੀ ਪਿਆਸੀ ਰਹਿਕੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਪੱਤੀ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਪਿਸ ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਗਵਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਜਗਦੀ ਜੋਤ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰਮੀਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤਾਂ ਵਾਪਿਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਪਟਾਖੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਕੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪੁੱਠਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਕੇ ਕੋਲ ਪਛਤਾਵੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਬੱਚਦਾ ।

ਜਿਸ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਲਮ ਆਈ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਖਾਸ ਜਨੂੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀਡੀਓ,ਸੀ ਡੀ  ਟੀ ਵੀ ਚੈੱਨਲ ਜਾਂ ਯੂ ਟਿਊਬ ਦਾ ਯੁੱਗ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੋ  ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰ ਸਿੱਖ  ਦੂਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਸਥਿਤ ਰਿਟਜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਖੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਕਈ ਹਫਤੇ ਹਾਊਸ ਫੁਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੈਰ ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਫਿਲਮ ਵੇਖਣ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤੇ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖਦੇ ਸੀ  ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਰੀਜਨਲ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੱਬ ਤੋਂ ਵਧੀਆ  ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਬੈਸਟ  ਮਿਊਜਿਕ ਦਾ ਨੇਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ ਗੁਮਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ  ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ  ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।  ਸਿਕੰਦਰ । ਸਿਕੰਦਰ ॥ , ਮੁਗਲੇਆਜਮ । ਅਕਬਰ ॥   ਸਿਕੰਦਰੇ ਆਜਮ । ਪੋਰਸ ॥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੋਲ ਅਜਿਹਾ ਸਾਬਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਐਕਟਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੀ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਕਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਲਮ  ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਐਸ ਮੋਹਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ  ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਤੇ  ਪੰਜਾਬੀ ਭੰਗੜੇ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ ਸ਼ਰਾਰਤ ਭਰਿਆ ਗੀਤ  “ਬੁੱਲ ਤੇਰੇ  ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ” ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਮੁਹੱਮਦ ਰਫੀ  ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਸ਼ੀ ਤੇ ਭੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ “ਹਾੜਾ ਨੀ ਹਾੜਾ ਹਨੇਰ ਪੈ ਗਿਆ” ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ। ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਲਬਮ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਧਾਰਮਿਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਨੋਂ ਗੀਤ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।  ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਮਿੱਟੀ ਧੁੰਦ ਜੱਗ ਚਾਨਣ ਹੋਇਆ,ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਨੇ  ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਕ ਲਹਿਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।  ਫਿਲਮ  “ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ ਹੈ ” ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਿਲਮ “ਸਵਾ ਲਾਖ ਸੇ ਏਕ ਲੜਾਉ” ਨੇ ਵੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਟਰਾਲੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਸਿਨੇਮਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।   ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਖਾਈਆਂ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਖਾਸ ਸ਼ੋ ਰਾਹੀਂ ਵਿਖਾਈ ਗਈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ ਸਨ ਓਹਨਾ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਫਿਲਮ 80 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।  ਇਹ ਫਿਲਮ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੋਂ  ਡਾਊਨਲੋਡ  ਕਰਕੇ ਵੀ ਵੇਖੀ  ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  2015 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 500 ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਰਿਲੀਜ ਦੇ 46 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ  ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਿੰਟ  ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ,  ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ  ਕਰਕੇ  ਰਿਲੀਜ ਕਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।  ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ  ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ,  ਕਨਾਡਾ ,  ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।   ਸੰਨ 1969 ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਲਮ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀਪਕ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਚ ਲੱਗੀ ਸੀ ਤਾਂ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਘਰ ਜਾਣ ਵਾਂਗੂ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿਮਰਨ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ  ਜੋੜੇ ਬਾਹਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ‘ਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਰਿਲੀਜ ਦੇ 50 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਫਿਲਮ  ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਦਕਾ ਹਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ ਹੈ ਫਿਲਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਟੋਰੀ ਬੇਸਡ” ਸੀ ,ਇਸ  ਫਿਲਮ ਵਿਚ “ਚਮਤਕਾਰ”  ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ,  ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਚਲੇ  ਜਾਂਣਾਂ , ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਾਂ  ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁਝ  ਜਾਗਰੂਕ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਤਰਾਜ ਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਅਖੌਤੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਨੇ ਫਿਲਮਾਏ ਗਏ ਸਨ  ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਕੱਚੀ ਬਾਂਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਸਨ।  ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਸਾਧਾਰਣ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ  ਇਕ ਸਟੋਰੀ ਬੇਸ ਫਿਲਮ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ।

ਇਸ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਗੁਰੂਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਈ ਗੁਰੁਧਾਮ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ।  ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਜਨਮਸਥਾਨ  ਗੁਰੁਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ,ਜਿਸਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਖੇ ਵਸਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਫਸੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੀ ਧਰਤੀ  ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਾਂਘਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦੋਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਕ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਪੁਲਵਾਮਾ ਆਤੰਕੀ ਹਮਲੇ  ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵੱਲੋਂ ਏਅਰਅਟੈਕ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਿਗੜ ਗਏ। ਹੁਣ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।