ਸਾਰੇ ਹੀ ਤਾਏ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਵਾਰ ਲੇਟ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰਨ ਬਾਰੇ ਪੁਛ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਾਇਆ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤਾਏ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਇਆ ਕਾਫੀ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਇਆ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਕੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੁਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।

ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਮਸ਼ਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, “ਕਿਉਂ ਬਈ ਸ਼ੀਤਿਆ ਕੀ ਗੱਲ ਬੜਾ ਲਿੱਸਾ-ਲਿੱਸਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹੈਂ?”

-ਹੋਰ ਤਾਇਆ! ਨਾ ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ ਤੇਰੀ ਬੈਠਕ ਵਾਲੇ ਸਮੋਸੇ ਪਕੌੜੇ ਤੇ ਮਿਠਾਈਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਇਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ‘ਤੇ ਬਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ ਵੀ ਅੱਜ ਕੱਲ ਟੀਵੀ ‘ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਡਾਂਸ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ। ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਗੱਪੀ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਸ਼ੀਤੇ ‘ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਹਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲ ਉਠਿਆ, “ਲੈ ਤਾਇਆ! ਇਹਨੇ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸਿਆ ਦੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਾਏ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।”

ਤਾਏ ਨੇ ਹਾਮੀ ਭਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ, “ਬਈ ਮੁੰਡਿਓ! ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਏ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ਰਹਿੰਦੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਤਾਇਆ ਵੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅੱਛਾ ਚਲੋ ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਆਸਤ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਆ ਮੁੰਡਿਓ!” ਤਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਬਦਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਗੱਲ ਇੰਜ ਆ ਤਾਇਆ! ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਪਟਨ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਵਾਹਵਾ ਬਾਹਵਾਂ ਚੁੱਕੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ‘ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਂਗਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਈ ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਵਾਂਗ ਇਲਜ਼ਾਮਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਤੌਬਾ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਨੇ।” ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਨੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਤਾਹਿਉਂ ਤਾਂ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋ ਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਤਾਏ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਲੈ ਤਾਇਆ! ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਤਲਾਂ, ਚੋਰੀਆਂ, ਨਸ਼ਿਆਂ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਨੋ-ਅਮਾਨ ਹੈ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਪਤ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਲੈ ਬਈ! ਇਹ ਗਲ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਸ਼ੀਤਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ ਲੈ ਤਾਇਆ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਰੌਲਾ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੈਂ ਕਿ ਉਹ ਨੰਬਰ ਲੈ ਗਿਆ।” ਗੱਪੀ ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਨੇ ਤਾਏ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਬਈ! ਗੱਲ ਇੰਜ ਆ ਕਿਹਾ ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਣਾ ਇਹਦੀ ਹਸਦੇ ਦੀ ਮੁੱਛ ਹਿਲਦੀ ਐ। ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾੜਿਆਂ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਈ ਜਦੋਂ ਦਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆਂ ਕਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਉਸਨੂੰ ਛਿਖੰਡੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਦੀ ਨਪੁੰਸਕ ਅਤੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਇੰਜ ਲਗਦੈ ਜਿਵੇਂ ਭਾਜਪਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜ਼ਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਹੋਵੇ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮੇ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਮਾਸਟਰਾ! ਤੇਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਲੀ ਭਾਵੇਂ ਸੱਚਾਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਤਾਂ ਮੰਨਣਾ ਪਊ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੱਟਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਸ਼ੀਤਿਆ! ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਆ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਕੋਇਲਾ ਘੁਟਾਲੇ ਬਾਰੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜ਼ਾਇ ਜਿਹੜਾ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦ  ਹੋਇਆ ਉਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰੇ ਗਰੀਬ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਿਹਾੜੀ ਕਰਕੇ ਢਿੱਡ ਪਾਲਦੇ ਨੇ ਕਦੀ ਇਸ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਸਮੇਂ ਵੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵੇਲੇ ਖਰਚੇ ਸਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੇਰਾਫੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਈ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਨੇ।” ਇਕ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਭਾਸ਼ਣ ਝਾੜਦਿਆਂ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਪਊ। ਆਹ ਜਿਹੜਾ ਐਫਡੀਆਈ ਵਾਲਾ ਪੰਗਾ ਪੈ ਗਿਆ ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਬਿਜ਼ਨੈਸਮੈਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣੂ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਵੇਖ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਾਰਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ, ਫੋਨ ਬਾਹਰ ਦੇ, ਟੀਵੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਾਹਰ ਦੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਕਪੜੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਗੱਲ ਕੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਆਈ ਹੋਈ ਆ। ਫਿਰ ਜੇ ਵਾਲਮਾਰਟ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਫਰਕ ਪੈ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ, ਜਲੰਧਰੋਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਲੁਧਿਆਣਿਉਂ ਵਾਲਮਾਰਟ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਕਰਨ ਜਾਣੈ। ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਸੋਚੋ ਇੰਜ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮਕਾਰ ਵੀ ਤਾਂ ਮਿਣਗੇ। ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਪਰ ਤਾਇਆ! ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਆ ਕਿ 51% ਹੋਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਵਾਲਮਾਰਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਟੋਰ ਖੁਲ੍ਹਣਗੇ ਤਾਂ ਲਾਗਲੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ 49% ਨਾਲ ਖੁਲ੍ਹਣੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਣਾ। ਗੱਲ ਇੰਜ ਆ ਕਿ ਸ਼ੀਤਿਆ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਿਆਸਤ ਆ। ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਭਰਾ ਵੀ ਇਥੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਕੋਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ 49% ਪੈਸਾ ਲਾਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੋਰਨਾਂ ਚੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਸਾਡੇ ਇਹ ਲੀਡਰ ਤਾਂ ਟਿੰਡ ਵਿਚ ਕਾਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਪੈਸਾ ਤੂੰ ਲਾਵੇਂ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਦਾ ਹੋਵੇ? ਤਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

“ਲੈ ਤਾਇਆ! ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਕਮਾਈ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਾ ਪੱਤਾ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਦਾ ਚਲਦਾ ਰਹੇ। ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਹਾਂ ਤਾਇਆ! ਇਥੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਘਰ ਕੋਈ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਬੈਠਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆ ਜੇਕਰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਪੈਸੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ‘ਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਜ ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕੇਗੀ।” ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਨੇ ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਫਿਰ ਤੂੰ ਦੱਸ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਲੋਕੀਂ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁਣਗੀਆਂ ਕਿ ਡਾਲਰ, ਪੌਂਡ ਜਾਂ ਯੂਰੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅੱਯਾਸ਼ੀਆਂ ਇਥੇ ਬੈਠੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਭਰਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀਆ ਐਲਾਨਕੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠਾ ਵਿਖਾ ਜਾਣ। ਹੁਣ ਵੀ ਤਾਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਊਟ ਸੋਰਸਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਇਥੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮਕਾਰ ਦੇ ਹੀ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਤਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ।

“ ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਆ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੁਝ ਸਮਝਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਆ ਤਾਇਆ! ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਹਿਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਮ ਵਿਖਾਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਈ ਰੌਲਾ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ। ਦੂਜੀ ਰਹੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁਣ ਜੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਸੂਰ?” ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

-ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰ ਲਈਏ ਉਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਢਾਈ ਡਾਲਰ ਦਾ ਗੈਲਨ ਤੇਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚਾਰ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਈ ਪਈ ਆ। ਹੁਣ ਇਥੇ ਦੱਸੋ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗਾ ਦੇਸ਼ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਜਿਹਦਾ ਪੂਰੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਥੇ ਰਹੀ। ਜੇਕਰ ਪਟਰੌਲ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਢੋਆ ਢੁਆਈ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਤਾਂ ਪੈਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਲੇ ਸ਼ੀਤਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਆਹ ਆਬਾਦੀ ਵਧਦੀ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਮਹਿੰਗਾਈ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਊਣਾ ਬੜਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤਾਂ ਬੱਲਿਆ ਉਨੀਂ ਹੀ ਰਹਿਣੀ ਆ। ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਢਿੱਡ ਵਧਦੇ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੋਚਣਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਦਸ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਘਰ ਪਲਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਮੁੰਡੇ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪੈਲੀ ਇਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੋ-ਦੋ ਕਿਲੇ ਆਵੇਗੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਈ ਦੱਸ ਦੋ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਟੱਬਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਊ? ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਕਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਪੰਜੀਂ ਥਾਈਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਤਾਂ ਪਵੇਗੀ। ਤਾਏ ਨੇ ਇਕ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਭਾਸ਼ਣ ਝਾੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਲੈ ਫਿਰ ਤਾਇਆ! ਇਹ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ-ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਹਿਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖਤੀ ਵਿਖਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਦਲਾਂ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਨੇ।” ਗੱਪੀ ਨੇ ਵੀ ਗਲਬਾਤ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਚਲ ਤਾਇਆ! ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਰਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਕੱਢ ਇਕ ਕੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਨੋਟ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਗਰੀਬੀ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਪਕੌੜੇ ਤੇ ਜਲੇਬੀਆਂ ਖਾਕੇ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਈਏ।”ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸਾ ਖਿਲਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਾਇਆ ਆਪਣੇ ਬਟੂਏ ਚੋਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਨੋਟ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।i

“ਓਏ ਸ਼ੀਤਿਆਂ! ਕੀ ਦਸਾਂ ਕੋਈਂ ਕਸੂੰਰ ਨਾਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਪੁਲਸ ਨੇ ਮੇਰੀਂ ਆਂਹ ਹਾਂਲਤ ਕਰ ਦਿੰਤੀ ਆਂ।” ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਪਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਹਾਂ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਗਲ ਤਾਂ ਦੱਸ ਕੀ ਹੋਇਆ?” ਤਾਏ ਨੇ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਬਸ ਤਾਇਆਂ! ਹੋਣਾਂ ਕੀ ਆਂ ਆਂਹ ਜਿਹੜੇਂ ਲੀਡਰ ਈਂ ਨਾ ਇਹ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਵੇਲੇਂ ਗੋਡੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਫਿਰਨਗੇਂ। ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇਂ।” ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਹੋਇਆਂ ਇੰਜ ਕਿ ਮੈਂ ਸੜਕ ਪਾਂਰ ਕਰਕੇਂ ਬੰਤੇ ਦੀ ਹੱਟਿਉਂ ਕੁੰਝ ਘਰ ਦਾ ਸੌਦਾ ਸੂਤ ਲੈਣ ਜਾਂ ਰਿਹਾਂ ਸਾਂ। ਉਧਰੋਂ ਆਪਣੇਂ ਹਲਕੇ ਦੇ ਐਮਐਲਏਂ ਦੀ ਕਾਰ ਆਉਂਦੀ ਪਈਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਾਂਰ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਕੇਂ ਬੰਚ ਗਿਆਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਂਹ ਵੇਂਖਿਆਂ ਨਾਂ ਤਾਂਅ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇਂ ਈ ਕੁਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਤਾ। ਨਾਲੇ ਕਹੀਂ ਜਾਣ ਬਈ ਜੇ ਐਮਐਲਏਂ ਨੂੰ ਕੁੰਝ ਹੋਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇਂ ਕਰਕੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੀਤੀਆਂ ਲਹਿ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਬਸ ਆਪਣੇਂ ਹਲਕੇ ਦੇ ਐਮਐਲਏਂ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਫੀਤੀਆਂ ਲੁਆਂਕੇਂ ਆਂ ਰਿਹਾਂ ਵਾਂ।” ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗਣ ਦੀ ਸੰਖਿਪਤ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ।

“ਬਈ! ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਈ ਆਪਣੀਆਂ ਫੀਤੀਆਂ ਲੱਥਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਸਨ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਓਏ ਮਾਸਟਰਾ! ਤੂੰ ਨ੍ਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੜੇ ਕਨੂੰਨ ਸਾਡੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਾਸਤੇ ਈ ਬਣੇ ਨੇ। ਇਕ ਗਰੀਬ ਜੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਤਰਲੇ ਕੱਢਦਿਆਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬਾਕੀ ਰਹੇ ਇਹ ਐਮਐਲਏ, ਵਜ਼ੀਰ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਛੰਤਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਟਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਧੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਬੜੀ ਬੰਦਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੱਢਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਹਾਂ ਬਈ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਠੀਕ ਆ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਡਾਂਗਾਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਨੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਦੀ ਕੋਈ ਲੀਡਰ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਪੁਲਸੀਏ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ।” ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਗੱਪੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਹੁਣ ਦੂਰ ਕੀ ਜਾਣੈਂ। ਕਿਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹਦੀਆਂ ਮੌਰਾਂ ਸੇਕ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਫਿਰ ਕਸੂਰ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ। ਆਹ ਹੁਣ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਵਰਗੀ ਲੀਡਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਗਈ ਹੋਈ ਆ। ਨਾ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਬੱਝਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ। ਮੁਲਾਕਾਤੀਏ ਚਮਚਾਗਿਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਰ ਭਰ ਟੋਕਰੀਆਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ। ਟੀਵੀ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਗਲ ਕੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ‘ਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਟੀਵੀ ਬਾਰੇ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਆ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਹਾਂ ਬਈ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੀਬੀ ਦੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਟੀਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਗਿਆ ਹੈ।” ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਹੁਣ ਤੂੰ ਈਂ ਦੱਸ ਤਾਇਆ! ਉਹ ਟੀਵੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੂਈ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਖੀਸੇ ‘ਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ?” ਦੀਪੇ ਨੇ ਤਾਏ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਨਾਲੇ ਤਾਇਆ! ਇਕ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਦੇ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਪੁਲਸੀਏ ਉਹਦਾ ਸੁਆਗਤ ਡਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਵਰਗਾ ਮੰਤਰੀ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਖਾਤਰਦਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ।” ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਨੇ ਗਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਠੀਕ ਆ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ, ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਯੂਪੀ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾਈ ਗਈ। ਜਿਹਦੇ ਉਤੇ ਦਸ-ਗਿਆਰਾਂ ਅਪਰਾਧਕ ਕੇਸ ਚਲ ਰਹੇ ਨੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਰਾਖੀ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਪਰ ਮਾਸਟਰਾ! ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਆ ਕਿ ਇਹ ਪੁਲਸੀਏ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮਤਲਬ ਐਵੇਂ ਕੁਟਾਪਾ ਕਿਉਂ ਚਾੜ੍ਹਦੇ ਨੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਕਸੂਰਵਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ? ਮੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਾਂ ਇਹ ਆ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਟੋਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਤਾਏ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤਾਇਆ ਲਿਆ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਅੱਜ ਵਿਚਾਰੇ ਅਮਲੀ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ‘ਤੇ ਟਕੋਰਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕੌੜੇ ਲਿਆਵਾਂ।”

ਤਾਏ ਨੇ ਜੇਬ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਕੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਫੜਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਾ ਪੈਸੇ ਫੜਕੇ ਪਕੌੜੇ ਲੈਣ ਹੱਟੀ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।

ਤਾਏ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿਹੁੰ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਪੁਛਿਆ। “ ਹੋਰ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਹਾਂ ਦੱਸ ਤੇਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਆ? ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਸੰਬਲੀ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੂ?”

ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਪੰਨੇ ਫੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਤਾਇਆ! ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਵੇਂ ਲਗਦੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਿਚੜੀ ਪਾਰਟੀ ਈ ਬਣੂੰ।”

“ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆ ਮਾਸਟਰਾ ਪਾਰਟੀ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਬਣੇ ਸਾਡੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਪੱਕੇ ਕਰਾ ਦੇਣੇ ਨੇ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਖਿਚੜੀ ਬਣੂੰ ਤਾਂ ਖਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਆ ਈ ਜਾਊਗੀ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਖੌਲੀਆ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਓਏ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਗੱਲ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਬਸ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਖਾਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਆਂ ‘ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ ਯੱਬਲੀਆਂ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਿਹੈਂ।” ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਜਿਹੀ ਡਾਂਟ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਗੱਪੀ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਪੈਣ ਦੀ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। “ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਠੀਕ ਆ ਤਾਇਆ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰੇ ਪਕੌੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਮੋਸਿਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਆ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੀਤੇ ਗੱਲ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਨੂੰ ਈ ਮੋਹਰੇ ਰੱਖੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।”

“ਵੇਖ ਗੱਪੀ! ਪਾਰਟੀ ਜਿਹੜੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆ ਜਾਵੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਥੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਤਾਏ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਬੈਠਕੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਈ ਕਰਨੀਆਂ ਨੇ। ਕਿਹੜਾ ਨਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਸੰਬਲੀ ਵਿਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸੱਦ ਲੈਣੈ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਗੱਪੀ ਦੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਚੱਲ ਮਾਸਟਰਾ! ਤੂੰ ਈ ਦੱਸ ਫਿਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਧੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਗੱਪੀ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਝਾੜਦਿਆਂ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮੋੜ ਲਿਆ।

“ਸ਼ੀਤਿਆ! ਤੇਰੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਤੂੰ ਇਕੇ ਵੇਲੇ ਈ ਸਾਰੇ ਕਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛੱਡੀਂ ਜਾਂਦੈਂ। ਗੱਪੀ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਇਕ ਦਮ ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਤੁਰਿਐਂ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। “ਬਈ ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਐ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੋਖਲੀਆਂ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇ ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਨੇ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿਹੁੰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਜੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਚੱਲ ਅਮਲੀਆ! ਤੂੰ ਦੱਸ ਇਸ ਵਾਰ ਇਸ ਵਾਰ ਤੇਰੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਹੀਂ?” ਤਾਏ ਨੇ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਵੱਲ ਗੱਲ  ਮੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ ਗੰਲ ਇਹ ਆਂ ਤਾਂਇਆਂ ਇੰਸ ਵਾਂਰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਾਂਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਟੇਂ ਪਾਂ ਦਿੰਤੇ ਨੇ। ਨਾਂ ਕੋਈਂ ਨਸ਼ਾਂ ਪਤਾਂ ਸਾਂਡੇਂ ਤਾਂਈਂ ਪੁੰਚਾਂ ਸਕਦਾਂ ਹੈਂ ਤੇਂ ਨਾਂ ਈਂ ਪੈਸੇਂ ਵੰਡਣ ਦੀ ਹਿੰਮੰਤ ਈਂ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਏਂ। ਪਰ ਫਿੰਰ ਵੀਂ ਤਾਂਇਆਂ ਭਲਾਂ ਹੋਵੇਂ ਇੰਨਾਂ ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦਾਂ ਜਿਹੜੇਂ ਸਾਂਡੇਂ ਲਈਂ ਕਿਸੇਂ ਨਾਂ ਕਿਸੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇਂ ਪੁਚਾਈਂ ਜਾਂਦੇਂ ਨੇਂ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਨਹੀਂ।” ਅਮਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭੜਾਸ ਕਢਦਿਆਂ ਤਾਏ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।

“ ਪਰ ਅਮਲੀਆ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਲੋਕੀਂ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੰਗਦੇ ਨੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਈ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਜੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤੈ ਤੁਸੀਂ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਖਾਕੇ ਜਿਹੜੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਂਦੇ ਜੇ ਉਹੀ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਸੂਲਦਾ ਰਹਿੰਦੈ।” ਤਾਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੱਲ ਅਮਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਇਕ ਗੱਲੋਂ ਤਾਂ ਅਮਲੀ ਵੀ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤਾਂ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲੈਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਨੇ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਝਾੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੱਠਾ ਬਿਠਾਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੱਸ ਦੋ ਘੁੱਟ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਕੇ ‘ਤੇ ਦੋ ਕੌਲੀਆਂ ਮੀਟ ਦੀਆਂ ਖਾਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਕੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਜੇ ਮਾੜੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ‘ਤੇ ਠੱਪਾ।” ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਤਾਇਆ! ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਅੱਜ ਕਲ ਸਾਡੇ ਵੋਟਰ ਵੀ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਛੱਕਕੇ ਅਤੇ ਮੀਟ ਮੁਰਗੇ ਉਡਾਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਈ ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ ਵਾਂਗ ਪੁੱਤ ਵੰਡ ਆਉਂਦੇ ਨੇ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਹੁ ਨੇ ਤਾਏ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਅਕਾਲੀ ਆ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਲਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ ਈ ਖਾਣੀਆਂ ਨੇ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਬਈ ਮੁੰਡਿਓ! ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਠੀਕ ਆ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲਵੋ ਕੀ ਪਤਾ ਉਹ ਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ?” ਤਾਏ ਨੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਜਿਹਾ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਜਾਨਣੀ ਚਾਹੀ।

ਗੱਪੀ ਜਿਹੜਾ ਵਾਹਵਾ ਚਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਚੋਂ ਈ ਬੋਲ ਉਠਿਆ, “ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਤੀਜੀ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਚੋਂ ਈ ਬਣੀ ਆ ਜਦੋਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮਹਿਕਮਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਕਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਲੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਨਾਲੇ ਉਹਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਈ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਆਏ ਐਮਐਲਏ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਲੋਟੂ ਲੀਡਰ ਈ ਨੇ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਲੀਡਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਚੋਂ ਪਾਟੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਈਂ ਟਿਕਟਾਂ ਵੰਡੀ ਜਾ ਰਿਹੈ।”

ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਗੱਪੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਇਆ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਬਈ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ! ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਨੇ ਸੱਚੀ ਆ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਜਿਹਨ ਵਿਚ ਆਈ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵਲੋਂ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੀਜੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਵੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀਆਂ ਚੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਹੋਏ ਲੋਕ ਈ ‘ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਾਥੋਂ ਨੰਬਰ ਮਾਰ ਗਿਆ।

“ਨਾਲੇਂ ਤਾਂਇਆਂ! ਤੈਂਨੂੰ ਪਤੈਂ ਇਕ ਵਾਂਰੀਂ ਮੈਂ ਫਿਰਨੀਂ ਦੇ ਲਾਂਗੇਂ ਵਾਲੀਂ ਆਪਣੀਂ ਪੈਲੀ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀ ਲਾਂ ਬੈਠਾਂ। ਮੇਰੇਂ ਜੁਆਂਕ ਤਾਂ ਸਾਂਰਾਂ ਸਾਂਲ ਸਬਜ਼ੀਂ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇਂ ਰਹੇਂ ਤੇ ਫਿਰਨੀਂ ਦੇ ਲਾਂਗਲੇਂ ਘਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇਂ ਘਰੀਂ ਨਿਹਾਂਲ ਸਿਹੁੰ ਦੀ ਪੈਲੀਂ ਵਿੰਚ ਉਗੀਂ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਤੜਕੇਂ ਲਗਦੇਂ ਰਹੇਂ। ਇਹਨਾਂ ਫਿਰਨੀਂ ਲਾਗਲੇਂ ਘਰਾਂ ਵਾਂਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾਂ ਸੀਂ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਵੀਂ ਲੈਂਦਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾਂ ਗਰੀਂਬ ਦਾਂ ਕਿਹੜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈਂ ਜੋਂਰ ਚਲਣਾ ਸੀ। ਮੇਰਾਂ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਂ ਕਿ ਸਾਡਾਂ ਪੰਜਾਂਬਵਾਂਸੀਆਂ ਦਾਂ ਵੀਂ ਮਾੜੇ ਅਮਲੀ ਨਿਹਾਲੇਂ ਵਾਲਾਂ ਹਸਾਂਬ ਈਂ ਆਂ। ਜਿਹੜੀਂ ਪਾਰਟੀਂ ਮਰਜ਼ੀਂ ਆਂ ਜੇਂ ਪੰਜਾਂਬ ਦਾਂ ਹਾਂਲ ਤਾਂ ਫਿਰਨੀਂ ਲਾਂਗੇਂ ਉੱਗੀ ਸਬਜ਼ੀ ਵਾਲਾਂ ਈਂ ਆਂ। ਹਰ ਕੋਈਂ ਆਉਂਦਾਂ ਜਾਂਦਾਂ ਲੀਡਰ ਮਰੁੰਡ ਕੇ ਲੈਂ ਜਾਂਦਾਂ ਈਂ।” ਅਮਲੀ ਨਿਹਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖੜਾ ਰੋਂਦਿਆਂ ਗੱਲ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।

ਅਮਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਈ ਇੰਨਾ ਪੈਸਾ ਬਣਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ।”

“ਹਾਂ ਤਾਇਆ! ਤੂੰ ਮੰਨ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਮੰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਪੈਸਾ ਤਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿਹੁੰ ਦੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖੋ ਮੁੰਡਿਓ! ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਈ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੈਸਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਡਾਕਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ?” ਤਾਏ ਨੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਜਿਹਾ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ ਇਕ ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਬਣਾਕੇ ਮਰੀਜਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਵਧੀਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਆਹ ਲੀਡਰ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ। ਸੈਕਲਾਂ ‘ਤੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਕੋਲ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਈ ਕਾਰਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ।” ਤਾਏ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਬਨਾਉਣ ਸਵਾਲ ਤਾਏ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿਚ ਸੁਟਦਿਆਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਠੀਕ ਆ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ  ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਤਾਏ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁਛਿਆ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਆਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਈ ਆ। ਇਹਨੂੰ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਲਹੂ ਅਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰ ਘਰ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿਵਾਕੇ। ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਐਮਐਲਏ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਜੇਕਰ ਡਾਕਟਰੀ ਲੀਡਰੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਡਾਕਟਰੀ ਛੱਡਕੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ?” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੀਡਰਾਂ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਤਾਏ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਲੀਡਰ ਆ ਜੇ ਸਾਡਾ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਤਾਂ ਇਹੀ ਰਹਿਣੈ। ਨਾਲੇ ਵੇਖ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ‘ਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ , ਕਨੇਡਾ ਜਾਂ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ‘ਚ ਕਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੱਢ ਪੈਸੇ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀਉਂ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਸਮੋਸੇ ਲਿਆਵਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਚਾਹ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਤਾਏ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਤਾਏ ਨੇ ਜੇਬ ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢਕੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਾ ਸ਼ੂਟਾਂ ਵੱਟਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਗਿਆ।

ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆ ਕਿਹਾ, “ਲੈ ਬਈ! ਅੱਜ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ, ਅੱਜ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਪਾਸੋਂ ‘ਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਨੇ। ਵਿਚਾਰਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਆਇਐ। ਕੁਝ ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ।”

“ਓਏ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗਲਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਈ ਕੇ ਟਕੋਰ ਮਾਰੀ ਊ?” ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਮੋੜਵਾਂ ਸਵਾਲ ਕਰ ਮਾਰਿਆ।

“ਨਾ ਬਈ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ! ਸਾਡੀ ਕੀ ਹਿੰਮਤ ਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਟਕੋਰ ਮਾਰੀਏ। ਗੱਲ ਕੁਝ ਇੰਜ ਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤਾਏ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਆਂ। ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਪਾਟਣਾ ਆਇਆ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਕੀ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਆ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਸਮਝ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਾਰਤ ਭਰੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਵੱਲ ਸੁਟਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਚਲ ਛੱਡ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਹਾਂ! ਸ਼ੀਤੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਸ਼ੀਤੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਈ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਤੂੰ ਦੱਸ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਚਾਲ ਆ।” ਤਾਏ ਨੇ ਗੱਲ ਦੀ ਮੁਹਾਰ ਮੋੜਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖੋ ਤਾਇਆ ਜੀ! ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਭੱਖਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆ ਅੰਨਾ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਨਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।” ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਨੇ ਤਾਏ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਪਰ ਤਾਇਆ! ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਆ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਲਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। ਨਾਲੇ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਉਹਨੇ ਨਸ਼ਾ ਪੱਤਾ ਖਰੀਦਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵੇਲੀ ਨਹੀਂ ਜੇ ਆਉਣਾ। ਇਹ ਡਿਊਟੀ ਉਹਨੇ ਚੋਣਾਂ ਲੜਣ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਵੱਲ ਚੁਆਤੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਂਖ ਲਾਂ ਤਾਂਇਆਂ! ਮੈਂ ਅੰਜ ਇਹਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂਊਂ ਕਿਹਾਂ ਤੇਂ ਇਹਨੇ ਮੇਰਾ ਤਵਾ ਆਉਂਦਿਆਂ ਈਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾਂ ਈਂ।” ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਟੋਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਖਿਲਰ ਗਏ।

“ਚਲ ਬਈ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਅੱਜ ਆਪਾਂ ਨਿਹਾਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀਂ ਇਹ ਮਸਲਾ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਆਂ। ਅੱਜ ਆਪਾਂ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਨਾ ਦੇ ਅਨਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਈ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ।” ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਤਾਂ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਪਰ ਆਹ ਜਿਹੜੀ ਤੂੰ ਨਿਹਾਲੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਲਾਈ ਊ ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂਊਂ ਮੰਨਣੀ। ਨਾਲੇ ਤਾਇਆ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਇਸ ਅੰਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਇਕ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਨਾ ਤਾਂ ਇਹਨੇ ਰੱਖਿਆ ਅੰਨਾ, ਪਰ ਅੰਨ ਛੱਡਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਈ।। ਨਾਲੇ ਸੁਣਿਆਂ ਇਸ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਠੰਡ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਇਸ ਵਾਰ ਅੰਨਾ ਆਪਣਾ ਅਨਸ਼ਨ ਮੁੰਬਈ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਯੋਧਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹੜਾ ਮਰਨਵਰਤ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡ ਨਾਲ ਮਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਮੁੰਬਈ ਨੂੰ ਭੱਜ ਖਲੋਤਾ ਹੈ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਭਰਿਆ ਸਵਾਲ ਤਾਏ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਤਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਈ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਆ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

Baba Kharak Singh

ਇਕ ਵਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ੇਰ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਪੱਗ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਟੋਪੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ‘ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਰੋਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਗੁੱਸਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਪੱਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਕਛਹਿਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਪੜਾ ਤਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਾ। ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਛਹਿਰਾ ਪਹਿਨਕੇ ਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਗ ਦੀ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਹੁਣ ਗਾਂਧੀ ਟੋਪੀ ਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਵੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 4 ਜੂਨ 1927 ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤੁਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਨੰਗੇ ਸਰੀਰ ਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹੇ ਕੀ ਸਿਆਲ ਦੀਆਂ ਕਕਰੀਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੰਡ ਨਹੀ ਸੀ ਲਗਦੀ ਹੁੰਦੀ? ਉਸ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ  ਅਸੀਂ ਉਸ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੱਤੀਆਂ ਤਵੀਆਂ ਉਪਰ ਬੈਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਰੱਬ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆਂ। ਫਿਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਠੰਡ ਉਸਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡੁਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।”

ਤਾਏ ਵਲੋਂ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਗਏ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਏ ਵਲੈਤੀਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਈ ਮੁੰਡਿਓ! ਅੱਜ ਕਲ ਅਜੇਹੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਾਅ ਪੇਚ ਨੇ।”

“ਹਾਂ ਤਾਇਆ ਜੀ! ਜਿਵੇਂ ਸੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾਅ ਪੇਚ ਖੇਡਦਾ ਖੇਡਦਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦੋਸ਼ੀ ਬਣਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।” ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖੋ ਮੁੰਡਿਓ! ਇਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਆ ਜਾਣ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਿੱਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਰਪੱਟ ਲੋਕ ਹੀ ਨੇ। ਹੁਣ ਦੂਰ ਕੀ ਜਾਣਾ ਆਹ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਲੈ ਲਵੋ। ਸਾਰੇ ਇਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਇਹਦੀ ਕਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਹਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੋਲੀਆਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਘਾਟੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋੜ ਤੋੜ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਪੈਸਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸੇ ਲਈ ਹੀ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਚਲੋ ਮੰਨ ਲਈਏ ਜੇ ਕਰ ਇਸ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕਪਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਤਾ ਲਗੇ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਪੈਸੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ? ਇਸ ਲਈ ਮੁੰਡਿਓ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੇ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਨਾ ਅਨਸ਼ਨ ਕਰੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਦਲਦਲ ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡਾ ਜ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦਾ। ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਅੰਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਵਾਰੇ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਦਾ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਲਗਦੈ, ਇਹਨੂੰ ਵੀ ਲਾਹ ਲੈਣ ਦਿਓ ਆਪਣਾ ਚਾਅ।” ਤਾਏ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਘਰ ਕਰ ਗਈਆਂ ਸਨ।

“ਨਾਲੇ ਮੁੰਡਿਓ! ਇਕ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਜੇ ਅੰਨਾ ਦੀਆਂ ਹੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ ਚਲਣੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਸਦ, ਵਿਧਾਨਸਭਾ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਗਈ? ਫਿਰ ਤਾਂ ਅੰਨਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਰਤਾ ਧਰਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਅੰਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਿਉਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ? ਜੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਹਮਾਮ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਨੰਗੇ ਨੇ। ਜੇਕਰ ਅੰਨਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੇ ਸਤਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਡਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਡਿਆਂ (ਭਾਈ ਲੋਕਾਂ) ਦੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਇਥੇ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ? ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਇਸਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਚੁਕਿਆ? ਕੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ, ਭਾਜਪਾਈ ਜਾਂ ਸਿ਼ਵਸੈਨਾ ਵਾਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਨਹੀਂ? ਜੇਕਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ, ਭਾਜਪਾ, ਬਸਪਾ, ਸਪਾ, ਰਾਕਾਂਪਾ, ਅਕਾਲੀ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੋਕੀਂ ਲੱਭ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਚਪੜਾਸੀਆਂ, ਕਲਰਕਾਂ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ?” ਤਾਇਆ ਅੱਜ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂਢ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।

“ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਤਾਇਆ ਜੀ ਦੂਰ ਕੀ ਜਾਣੈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਸੁੱਟਕੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਮੁਕਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਨੇ।” ਤਾਏ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਨਾਲੇ ਇਹ ਅੰਨਾ ਤਾਂ ਲੋਕਪਾਲ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਖੁਲ੍ਹਾਂ ਲੋਕਪਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਚਾਹੇ ਆਪਣੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਪਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਰਪੱਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਪਤਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਲੋਕਪਾਲ ਨੂੰ ਇੰਨੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਤ੍ਰਾਹ ਤ੍ਰਾਹ ਕਰ ਉਠੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਚੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਵਸੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅੰਨਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਰਪੱਟ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲੀਨ ਚਿਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।”

ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਟੋਕਦਿਆਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਏ ਅਗੇ ਚਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਭੁੱਖੇ ਭਗਤ ਨਾ ਕੀਜੈ’ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗੀ ਆ ਭੁੱਖ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਉਤੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਚਾਹ ਪਕੌੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿਓ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅੰਨੇ ਦੇ ਅਨਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਥੇ ਕੋਈ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਨਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਤਾਇਆ ਅੱਜ ਗੱਪੀ ਦੀਆਂ ਗੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਏਸੇ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਈ ਬਰੇਕਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ। ਲੱਗਦੈ ਤੇਰੀ ਚਾਹ ਦਾ ਪਟਰੌਲ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈ ਇਹਦੀ ਅਨਸ਼ਨ ਵੀ ਟੁੱਟਣੀ ਐਂ।” ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗੱਪੀ ਨੂੰ ਚੂੰਢੀ ਵੱਢਕੇ ਸ਼ੀਤੇ ਤਾਏ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।

ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ  ਤਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਬਈ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਅੱਗੇ ਚਾਹ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਾਵਾਂਗੇ। ਨਾਲੇ ਗਰਮਾ ਗਰਮ ਪਕੌੜੇ ਖਾਕੇ ਮਹਿਫ਼ਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗਰਮੀ ਲਿਆਵਾਂਗੇ।”

ਸ਼ੀਤਾ ਤਾਏ ਤੋਂ ਕਰਾਰਾ ਜਿਹਾ ਨੋਟ ਫੜਕੇ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਆਹ ਗਿਆ ਔਹ ਗਿਆ।

ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਲੇਟਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ‘ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ,” ਬਈ ਮਾਸਟਰਾ! ਤੇਰੀ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਇੰਨਾ ਚਿਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।”

-ਆਹੋ! ਏਹ ਜਿਹੜਾ ਗੱਪੀ ਦੇ ਮਾਸੜ ਪਟਵਾਰੀ ਵਾਂਗ ਪੈਲੀਆਂ ਦੀ ਗਰਦੌਰੀ ਕਰਨੋਂ ਲੇਟ ਹੋਣ ਦਿਆ ਹੋਣੈ।” ਤਾਏ ਨੇ ਮੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਚਾਰੋ ਖਾਨੇ ਚਿੱਤ ਕਰ ਦਿਤਾ।

“ਓ ਨਹੀਂ ਤਾਇਆ! ਗੱਲ ਇੰਜ ਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਉਤੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਦੋ ਕੁ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਆਇਆ ਕਰੇ ‘ਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ‘ਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਾਕੇ ਵੇਹਲਾ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰੇ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਬਈ ਮਾਸਟਰਾ! ਆਹ ਬਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਪੈਂਟਾਂ ਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸੀ ਪਰ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਤਾਏ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿਹੁੰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

“ ਬੱਸ ਤਾਇਆ! ਸ਼ੀਤੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਏਹਦੇ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈਆਂ ਓਹਨੇ ਵੀ ਸ਼ੀਤੇ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਏਸ ਪੜ੍ਹੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਓਦੋਂ ਤੋਂ ਈਂ ਸ਼ੀਤਾ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਪਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।” ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ‘ਤੇ ਝੁੱਟੀ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਮਾਸਟਰਾ! ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਛੇੜੀਂ।”

-ਕਿਉਂ?

“ਨਹੀਂ ਤਾਂ…

“ਕੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ? ਕੁੱਝ ਦੱਸੇਂਗਾ ਵੀ ਕਿ ਜੁਆਕਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਐਂਵੇਂ ਈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ … ਨਹੀਂ ਤਾਂ… ਕਰੀ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀਆਂ ਰੀਸਾਂ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰੇ ਬਣਾਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਤੀਰ ਮਾਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਚਲੋ ਛੱਡੋ ਮੁੰਡਿਓ! ਪਹਿਲਾਂ ਏਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਆਹ ਜਿਹੜਾ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਹੋ ਰਿਹੈ। ਇਸ ‘ਚ ਕਿਹੜੀ ਟੀਮ ਜਿਤੂਗੀ? ਤਾਏ ਨੇ ਮਹਿਫਲ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਲੈ ਇਹਦੇ ‘ਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦੋ ਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਈ ਜਿੱਤੂਗੀ।” ਗੱਪੀ ਨੇ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਕਿਉਂ ਬਈ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ ਸਾਡੀ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਘੱਟ ਨੇ?

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਬੱਸ ਜਿਹੜੀ ਧਿਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸਰਕਾਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਬਣਾਕੇ ਲੈ ਆਉਂਦੈ।” ਗੱਪੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਝਾੜਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਓਏ ਗੱਪੀਆ! ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਨੇ ਦੱਸਿਆ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਗੱਪੀ ਦੀ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ ਓਏ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਬਲਕਾਰਾ ਜਾਫੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਜਾਫੀ ਏਂ ਪਰ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਹਾਂ ਤੂੰ ਕੱਬਡੀ ਖੇਡਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬਈ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ‘ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਨੇ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ?” ਗੱਪੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਅੱਛਾ” ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਆਹੋ ਨਾਲੇ! ਅਸੀਂ ਵੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਈ ਜਿਤਾਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਵਿਚ ਵੰਡੀਏ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਘੱਟ ਪੈਸਾ ਹੈ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੜਕਾ ਲਾਉਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਆਹੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਸ਼ਾਹਰੁੱਖ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਐਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਐਗਾ। ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਐਗਾ। ਤਾਏ ਨੇ ਟਕੋਰ ਜਿਹੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਲੈ ਤਾਇਆ! ਸ਼ਾਹਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨੱਚਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਸਾਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਕਿਵੇਂ ਝੂਮ ਰਿਹਾ ਸੀ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਚਸਕਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਓਏ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਐਕਟਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨੇ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਬਈ ਤਾਇਆ! ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ?” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਬਈ ਸ਼ੀਤਿਆ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਆ ਕਿ ਚਲੋ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਖਲੀ ਇਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਚਿੱਬੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਗਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਹਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਬਡੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜਿ਼ਆਂ ਵਿਚ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਲਈ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕੁਝ ਕਿਸਾਨ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ। ਨਾਲੇ ਆਹ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕਿ ਉਹਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਮਾਸਟਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਮਿਲ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਤਾਇਆ ਲੰਮਾ ਚੌੜਾ ਲੈਕਚਰ ਝਾੜਿਆਂ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ।ਸ਼ੀਤਾ ਮੂੰਹ ਅੱਡੀ ਤਾਏ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਤਾਇਆ! ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਹੁਣ ਦੋ-ਚਾਰ ਮਾਸਟਰ ਈ ਬੁੱਤਾ ਸਾਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਬਾਕੀ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮੁਜਾਹਰੇ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ ਖਾਣ ਲਈ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਨੇ।” ਗੱਪੀ ਨੇ ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਨੇ ਹੋਰ ਚਾਸ਼ਨੀ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਚਲ ਤਾਇਆ! ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਣੇ ਤਾਂ ਨਾਂ ਸਹੀ। ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਭਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰਹਿਣ ਦੇਓ। ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਂਝੇ ਬੈਠੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੁਹਈਆ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਈ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਈ ਕੁਝ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ।” ਧਰਮੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

-ਵੇਖ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਕੱਬਡੀ ਦੇ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਪਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਭਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਜੇਕਰ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੇਖ ਜਦੋਂ ਕੱਬਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਐਕਟਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇਕੇ ਸੱਦਣਗੇ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਤਾਇਆ! ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਾਹਵਾ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਐ। ਹੁਣ ਕੱਢ ਪੈਸੇ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਲਿਆਵਾਂ ਕੁਝ ਖਾਣ ਲਈ। ਬਾਕੀ ਚਾਹ ਪੀਕੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੁਝ ਤਰੋ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਾਂ। ਨਾਲੇ ਤਾਇਆ ਇਹ ਕੱਬਡੀ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਆ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗੌਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਿਆਕੇ ਸਿਆਸੀ ਸਟੇਜਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਏਸ ਵਾਰ ਅਗਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਗੌਣ ਵਾਲੇ ਲਿਆਕੇ ਸਟੇਜਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ।” ਤਾਏ ਕੋਲੋਂ ਪੈਸੇ ਫੜਕੇ ਸ਼ੀਤਾ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀ ਵੱਲ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰ ਗਿਆ।

ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਈ ਲੋਕੀਂ ਸ਼ੀਤੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਂਹਦੇ ਰਹਿ ਗਏ।

“ਓ ਤਾਇਆ! ਕੀ ਦੱਸੀਏ ਅੱਜ ਕੱਲ ਸ਼ੀਤਾ ਵੀ ਲੀਡਰ ਬਣਿਆਂ ਫਿਰਦੈ।” ਕਰਮੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ ਗੱਪੀ ਬੋਲ ਪਿਆ।

“ਮੈਂ ਖਿਆ ਤਾਇਆ ਗੱਲ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਗੱਪੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਈ ਆ ਪਰ ਇਹਦੇ ਨਾਂਅ ਅੱਗੇ ਗੱਪੀ ਲਗਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਚ ਨਈਂ ਊਂ ਮੰਨਣਾ।” ਕਰਮਾ ਵੀ ਗੱਪੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਜੋੜਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।

-ਓਏ ਮੁੰਡਿਓ! ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸ਼ੀਤਾ ਲੀਡਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?

“ਗੱਲ ਕੀ ਹੋਣੀ ਆਂ ਤਾਇਆ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਭੂਆ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਇਸ ਵਾਰ ਅਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰ ਰਿਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੀਤਾ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਆਊਗਾ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਐ।” ਕਰਮੇ ਨੇ ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

ਤਾਏ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮੇ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਬਈ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਹਾਂ ਤੂੰ ਈਂ ਕੁਝ ਦੱਸ ਤੇਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਆ? ਬਈ ਮਾਸਟਰ ਜਗੀਰ ਸਿੰਹੁ ਦੇ ਦੋ ਕੁ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਆਹ ਬੜਾ ਘਾਟਾ ਪਿਐ।”

ਅਜੇ ਤਾਇਆ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਹੁ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਣ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫਤਹਿ ਗਜਾਈ। ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਜਿਵੇਂ ਤਾਏ ਸਮੇਤ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਰੌਣਕ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਸ਼ੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹਿਫ਼ਲ ਕੁਝ ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾਏ ਨੇ ਵੀ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਫਤਹਿ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਓਏ ਨਿਕੰਮਿਆਂ! ਕਿਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਾਂਗੂੰ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਈਂ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ।”

“ ਆਹੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਸੁਝਦਾ ਈ ਨਹੀਂ।” ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੀਤਾ ਆਪਣੇ ਹਸਾਉਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲ ਉਠਿਆ।

“ਓਏ! ਬੁੱਢਾ ਹੋਊ ਤੇਰਾ ਪਿਓ। ਮੈਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਏਸ ਖੂੰਡੇ ਨਾਲ ਤੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਛਾਂਗ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖ ਦਿਆਂ ਤਾਂ ਆਖੀਂ।” ਤਾਏ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਦੇ ਮਖੌਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। “ਭਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਪਿਓ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਰਣਧੀਰ ਦਾ ਈ ਹਾਣੀ ਆਂ।”

“ਓ ਤਾਇਆ! ਏਥੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹੜਾ ਚਿਰ ਲਗਦੈ ਅੱਧੇ ਵਾਲ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ।”

“ਚੱਲ ਸ਼ੀਤਿਆ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਸਾਰ ਦੱਸ ਤੇਰੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣਾਂ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ।” ਤਾਏ ਨੇ ਗੱਲ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਤਾਇਆ! ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪੁਛਦੈਂ ਆਹ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਹੋਇਆ ਕਦੀ ਬੋਲਿਆਂ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ‘ਚ ਵੜਿਆ ਹੁੰਦੈ ‘ਤੇ ਕਦੀ ਰਸਾਲਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਠੀ ਦੇ ਗੇੜੇ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਤਾਂ ਤਾਇਆ ਨਿਹਾਲੇ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ। ਬੱਸ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਲਾਰਾ ਲਾਕੇ ਸਮਾਧ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ ਵਾਂਗੂੰ ਪੁੱਤ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੈ। ਨਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਵਿਚੋਂ ਤਾਈ ਨਸੀਬੋ ਦੀ ਗਲੀ ਅੱਗਿਉਂ ਵੀ ਖੰਘੂਰਾ ਮਾਰੇ ਲੰਘਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ।” ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।

“ਓਂਏਂ ਸ਼ੀਂਤਿਆਂ! ਆਂਹ ਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਈ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਐਂ ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇਂ ਨੂੰਹਾਂ ਪੁੱਤਾਂ ਅੱਗੇ ਮਾਵੇਂ ਤੇਂ ਨਸਿ਼ਆਂ ਲਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਅੱਡਣੇ ਪੈਂਦੇਂ। ਨਾਲੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵੇਲੇਂ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧਿਆਂ ਨਸ਼ੇਂ ਪੱਤੇਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇਂ। ਏਹਨਾਂ ਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ‘ਚ ਸਾਨੂੰ ਨਕਦ ਨਰਾਇਣ ਈਂ ਮਿਲਦੈਂ। ਕੁਝ ਨਸਿਆਂ ਲਈਂ ਵਰਤ ਲਈਂਦੈਂ ‘ਤੇ ਬਾਕੀਂ ਮਾੜੇ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਬਚਾ ਕੇਂ ਰੱਖ ਲਈਂਦੈਂ। ਪੰਰ ਕੰਜਰਾਂ ਆਹ ਨਸੀਬੋਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਚੰਗੀਂ ਨਈਂ ਊਂ ਲੱਗੀਂ।” ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਹਾਲਾ ਅਮਲੀ ਬੋਲਿਆ।

“ਚੱਲ ਅਮਲੀਆ! ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ ਮੈਂ ਬੰਤੋਂ ਤਾਈ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸਾਂ।” ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਝੜੀਆਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ।

“ਅੱਛਾ ਮੁੰਡਿਓ! ਦੱਸੋ ਫਿਰ ਅੱਜ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਰੂਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਤਾਏ ਨੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਓ ਗੱਲ ਕੀ ਦੱਸੀਏ ਤਾਇਆ! ਆਹ ਕੱਲ੍ਹ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਨੂੰ 9 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਤੇਲ ਪੁਆਉਂਦਾ ਈ ਤੇ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਕਾਰ 1 ਕਰੋੜ 64 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪਟਰੌਲ ਪੀ ਚੁੱਕੀ ਊ।” ਤਾਏ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਤਾ ਬੋਲਿਆ।

“ਪਰ ਤਾਇਆ! ਇਥੇ ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ‘ਚੋਂ ਇਕ ਧਿਰ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਇਥੇ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਹੋ ਹੀ ਗਈ ਹੋਣੀ ਹੈ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮੇ ਨੇ ਇਕ ਬੁਝਾਰਤ ਜਿਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।

“ਬਈ ਮਾਸਟਰਾ! ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਇਕ ਆਹ ਇਕ ਤੇ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬੁਝਾਰਤ ਤੂੰ ਕੀ ਪਾਈ ਆ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਪਟਰੌਲ ‘ਚੋਂ ਵੀ ਮਲਾਈ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੋਣੀ ਆਂ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਵੇਖ ਸ਼ੀਤਿਆ! ਇਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਤੇਲ ਲੋਕੀਂ ਭਰਵਾਂਉਂਦੇ ਰਹੇ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਵੀ ਭਰਵਾਈ ਗਏ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਪਟਰੌਲ ਪੰਪ ਤੋਂ ਇਹ ਤੇਲ ਭਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਨੇ ਘਟੋ ਘੱਟ ਉਸ ਪਟਰੌਲ ਪੰਪ ਵਾਲੇ ਨੇ ਤਾਂ ਇਕ ਕਰੋੜ 64 ਲੱਖ ਦਾ ਤੇਲ ਵੇਚਕੇ ਨਵੇਂ ਪਟਰੌਲ ਪੰਪ  ਪਾ ਈ ਲਏ ਹੋਣੇ ਨੇ। ਤੀਜਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੌਦੇ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਹੋਣ।” ਮਾਸਟਰ ਧਰਮ ਸਿੰਹੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਘਟਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਪਰ ਮਾਸਟਰਾ! ਇਥੇ ਤੇਰਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਠੀਕ ਆ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਐਂ ਇਕ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਨੇ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਹਿਸਾਬ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗੂ ਤੇਲ ਕਿਵੇਂ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਨੇ।” ਗੱਪੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਲੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਈ ਬਾਬਾ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਹੁ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲ ਪਿਆ, “ਬਈ ਸ਼ੀਤਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੀ ਨਾਂਅ ਈ ਓਹਦਾ… ਹਾਂ ਸੱਚ ਮੱਕੜ ਇਹ ਕਾਰ ‘ਤੇ ਬਹਿਕੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲੰਮੇ ਰੂਟ ਦੀ ਬੱਸ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਮਲਾ ਫੈਲਾ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਦਿੱਲੀ ਆਪਣੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਰਾ ਸਰਨੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਗੇੜੀਆਂ ਮਾਰਦੈ? ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦੈ ਇੰਨਾ ਖਰਚਾ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੂਟ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੋਣੈ।”

ਬਾਬੇ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਸਾਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦੇ ਪਟਾਕੇ ਪਾਟਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। “ਲੈ ਬਈ ਬਾਬਾ! ਅੱਜ ਤਾਂ ਤੂੰ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਝੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਕੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੰਬ ਈ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਈ।” ਬਾਬੇ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਹੱਥ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਕੇ ਹੱਸਾ ਹੋਇਆ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ ਗੱਪੀ ਵਿਚੋਂ ਈ ਬੋਲ ਉਠਿਆ।

“ਵੇਖੋ ਮੁੰਡਿਓ! ਇਹ ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਹ ਲੀਡਰ ਸੰਗਤ ਦੀ ਦਸਾਂ ਨੌਂਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਚੋਂ ਇਕ-ਇਕ ਰੁਪਏ ਵਜੋਂ ‘ਕੱਠੇ ਹੋਈ ਗੁਰੂ ਕੀ ਗੋਲਕ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਹੇ। ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਅਦਾ ਲਈਏ ਕਿ ਗੁਰੂ ਕੀ ਗੋਲਕ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿਆਂਗੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਾਂਗੇ।” ਤਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਭਰੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਓ ਤਾਇਆ! ਇਹ ਵਾਦੇ ਵੂਦੇ ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਜੂਨ ’84 ਵੇਲੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ‘ਤੇ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦੀਆਂ ਸੌਂਹਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਸ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਆਹ ਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਹਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ‘ਤੇ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਈ ਚਾਹੁੰਦੈਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੁਆ ਦੇ। ਜਿਹਦੀ ਕਮਾਈ ਇੰਨੀ ਕੁ ਹੋਵੇ ਕਿ 9 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪਟਰੌਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ 90 ਕੁ ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਟਰੌਲ ਦਾ ਖਰਚ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਮੰਡਲੀ ਲਈ ਦਿਨੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦੀ ਦਾਲ ਸਬਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦੇ ਲੰਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਨ ਵੇਖੀਂ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਰੱਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋਈ ਤਾਂ।” ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸਾ ਖਿਲਰ ਗਿਆ।

ਇਸ ਹਾਸੇ ਦੇ ਵਿਚ ਈ ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਤਾਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਚੱਲ ਤਾਇਆ! ਆਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਆਪਾਂ ਆ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਢ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ‘ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਕੇ ਲਿਆਵਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀਉਂ ਜਲੇਬੀਆਂ ‘ਤੇ ਪਕੌੜੇ। ਸੌਂਹ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਦੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਹੱਟੀ ਅਗਿਉਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਕ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

“ਓਏ ਕੰਜਰਾਂ! ਸੌਂਹ ਖਾਣ ਨੂੰ ਬੰਸ ਮੈਂ ਈਂ ਮਿਲਿਆਂ ਸਾਂ ਤੈਨੂੰ।” ਅਮਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਈ ਫਿਰ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਖਿਲਰ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਤਾਏ ਕੋਲੋਂ ਨੋਟ ਫੜਕੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰਿਆ।

ਤਾਏ ਦੇ ਚਾਅ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਰਾਂਗੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤੇ ਅਤੇ ਧਰਮੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਚਾਅ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਮੌਜਾਂ ਹੀ ਮੌਜਾਂ ਨੇ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਥੜੇ ਤੋਂ ਉੱਠਕੇ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਹੁਣ ਤਾਏ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਘਰ ਹੀ ਲੱਗਿਆਂ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ੀਤਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਏ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਤਾਏ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ “ਬਈ ਤਾਇਆ ਘਰੇ ਈਂ ਐਂ?” ਤਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਮੰਜੇ ਅਤੇ ਕੁਰਸੀਆਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਰਖਵਾਕੇ ਤਿਆਰ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, “ ਕਿਉਂ ਹੋਰ ਮੈਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗ਼ੀ ਪਰਚੇ ਭਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆਂ, ਘਰੇ ਈ ਆਂ, ਆਜਾ ਲੰਘ ਆ।”

ਤਾਏ ਦੀ ਕੜਕਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਸ਼ੀਤੇ ਲੰਮੀ ਲਾਂਘਾਂ ਭਰਦਾ ਤਾਏ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਤਾਏ ਦੇ ਗੋਡੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾ ਫਤਹਿ ਗਜਾਈ। ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਡੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਤਾਇਆ ਮਖੌਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, “ਕਿਉਂ ਸ਼ੀਤਿਆ ਅੱਜ ਤਾਂ ਬੜਾ ਵੋਟਾਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੋਡੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਲਾ ਮਿਲ ਰਿਹੈਂ? ਕਿਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਗਿਆ?”

ਨਾ ਬਈ ਤਾਇਆ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਗੱਫ਼ੇ ਛਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਚੋਂ ਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਫੇ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲੇ ਖੁਆ ਦੇਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਦੂਜੀ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲਾ।

ਤੇ ਤੀਜੀ ਪਾਰਟੀ, ਤਾਏ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲ ਗਿਐਂ ਸ਼ੀਤਿਆ? ਬੈਠਕ ਅੰਦਰ ਵੜਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮੇ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।

ਵੇਖ ਬਈ ਮਾਸਟਰਾ ਤਾਏ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗੱਫ਼ੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਤਾਇਆ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੁਆਉਂਦੈ।

ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਇਆ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ “ਬਈ ਜਦੋਂ ਸ਼ੀਤਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪਕੌੜੇ, ਬਿਸਕੁਟਾਂ ਤੇ ਚਾਹ ਠੰਡਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦੇਰ ਨਾਂ ਕਰੀਂ। ਅਮਲੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਜੇ ਸ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾ ਮਿਲੀਆਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਖ਼ੈਰ ਨਹੀਂ ਊਂ।”

ਤਾਏ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਤਾ ਬੋਲ ਉੱਠਿਆਂ, “ਵਾਹ ਤਾਇਆ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਂ ਤੇਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤਰਸਦੇ ਰਹੀਦਾ।

ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਵੜਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਸਟਰ ਧਰਮਾ ਵਿਚ ਤਾਏ ਨੂੰ ਫਤਹਿ ਬੁਲਾਕੇ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਚਿਰ ਵਿਚ ਤਾਏ ਦੀ ਢਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਨਿਹਾਲਾ ਅਮਲੀ, ਤੋਤਾ ਦੋਧੀ ਅਤੇ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ ਗੱਪੀ ਆਦਿ ਵੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਵਿਚ ਆਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਪਏ, ਸੋਫੇ, ਕੁਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਏ ਸਨ। ਤਾਏ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਤਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਵੇਖ ਲਾਅ ਤਾਇਆ! ਏਂਨੀ ਸੰਗਤ ਤਾਂ ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ‘ਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਜਿੰਨੇ ਲੋਕੀਂ ਤੇਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਆ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਨੇ।”

“ਹਾਂਹੋਂ ਤਾਂਇਆਂ ਉਥੇ ਭਾਈ ਜੀਂ ਦੀਂਆਂ ਸਿਖਿਆਂਵਾਂ ਕੌਂਣ ਸੁਣੇਂ? ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਦੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇਂ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘੀਂਦਾ ਘੇਂਰ ਕੇਂ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ। ਬੰਸ ਇਕੋਂ  ਈਂ ਭਾਂਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੈਂ ਕੇ ਅਮਲੀਆਂ ਨਸ਼ੇਂ ਛੰਡ ਕੇਂ ਰਬ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆਂ ਕਰ।” ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਹਾਲਾ ਅਮਲੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।

-’ਤੇ ਤਾਇਆ ਹਾਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਆ ਕਿ ਅਮਲੀ ਨੇ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੱਗੋਂ ਲੰਘਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੈ ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਇਹਨੇ ਕਿਤੇ ਸ਼ੰਗਾਰੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਣ ਜਾਣੈ ਹੁੰਦੈ ਤਾਂ ਇਹ ਬੋਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਥਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੇੜਾ ਕੱਢਕੇ ਜਾਂਦਾ।” ਨਿਹਾਲੇ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੋਤਾ ਦੋਧੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਬੋਲ ਉਠਿਆ।

-ਹਾਂਹੋਂ ਤਾਇਆਂ ਇਕ ਤਾਂ ਆਹ ਤੋਤਾਂ ਈਂ ਦੁੱਧ ਦਂੇ ਬਹਾਨੇ ਇੰਹ ਮੇਰੀਂ ਈਂ ਪੈੜ ਨੱਪੀ ਫਿਰਦਾਂ ਈਂ। ਪਿੰਡ ਦੇਂ ਕਿਸੇਂ ਘਰੋਂ ਦੁੱਧ ਚੁਕਣਾ ਭਾਵੇਂ ਇਹਨੂੰ ਭੁੰਲ ਜੇਂ ਪਰ ਇੰਹ ਮੇਰਾਂ ਪੂਰਾਂ ਖਿਆਂਲ ਰੱਖਦਾਂ ਈਂ।” ਤੋਤੇ ਦੇ ਨਹਿਲੇ ‘ਤੇ ਦਹਿਲਾ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਮਲੀ ਫੇਰ ਬੋਲ ਉੱਠਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਝੜੀਆਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਕਮਾਲਪੁਰੀਏ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਮਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਮਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਫੇਰ ਨਿਹਾਲਿਆ ਹੁਣ ਤਾਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਆਇਆ ਹੋਇਐ ਤੇਰੀਆਂ ਤਾਂ ਪੰਜੇ ਈ ਘਿਓ ‘ਚ ਨੇ। ਦੱਸ ਫਿਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਵੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਨੇ ਕਿ ਨਹੀਂ?”
ਗੱਪੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਇਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਨਾ ਬਈ ਕਮਾਲਪੁਰੀਆ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣੀਆਂ ਨੇ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਨਸਿ਼ਆਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਲੱਗਣਗੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਥੋਂ?
“ਲੈ ਤਾਇਆ ਤੂੰ ਵੀਂ ਨਾ ਸਾਡਾ ਭੋਲਾ ਤਾਇਆ ਈਂ ਰਿਹੋਂ। ਬਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਭਾਵੇਂ ਜਿਹੜੇ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੋਟਾਂ ਮੰਗਣ ਲਈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਤਬਰ ਲੋਕਾਂ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਵਰਗਿਆਂ ਕੋਲ ਈ ਆਉਣਾ ਏਂ ਨਾ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਫੁਲਝੜੀ ਛਡਦੇ ਹੋਏ ਤਾਏ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

“ਆਹੋ ਤਾਇਆ! ਵੋਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸਿ਼ਆਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਤਾਂ ਲਾਉਣੇ ਈਂ ਪੈਂਦੇ ਨੇ ਨਾ। ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਖੁਲ੍ਹੇਆਮ ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਲੁਕ ਲੁਕਾ ਈ ਸਹੀ। ਜੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਅਮਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਨਾ ਵੰਡੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਿਹਾਲੇ ਅਮਲੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਖੁਲ੍ਹਣੀ ਆਂ। ਇਨ੍ਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਜਾਣ ਕੇ ਈ ਖੱਚਰਾ ਬਣਕੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਰਹਿਣੈ।” ਧਰਮੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਸ਼ੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।
“ਪਰ ਤਾਇਆ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਮਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੋਣੈਂ ਜਿਥੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਈ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ?” ਤੋਤੇ ਦੋਧੀ ਨੇ ਅਮਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਬੰਬ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਓ! ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਬਈ ਦੂਜੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਈਂ ਮੋਂਖ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।” ਤਾਏ ਨੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਇਰਤਾ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਨਹੀਂ ਓਏ ਤਾਇਆ! ਤੂੰ ਵੀ ਭੋਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦੈਂ। ਉਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਿਆਣੇ ਨਿਕਲੇ ਨੇ, ਲੱਗਦੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸੁੱਝ ਗਈ ਹੋਣੀ ਆਂ ਕਿ ਜਿੱਤਣਾ ਜੁੱਤਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈ ਨ੍ਹੀਂ। ਵੇਖ ਨਾ ਇਕ ਤਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਣ ਕਰਕੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਐਂਵੇਂ ਪੈਸੇ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨੇ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਹੇ ਨਾਂ ਸਿਆਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਲੱਖ ਲੈਕੇ ਕਮਾਈ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਸੇ ਅਹੁਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਲਾਰਾ ਵੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਨਾਲੇ ਤਾਇਆ ਚੋਣਾਂ ਮੌਕੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਵੀ ਲੱਗਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜੇਤੂ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਹੇਠੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇਕੇ ਈ ਰਾਜ਼ੀਨਾਵਾਂ ਕਰ ਲਿਐ।” ਸ਼ੀਤੇ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਗੱਲ ਤਾਏ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ।

“ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਲਗਦੀ ਆ ਇਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆਹ ਲੈ ਫੜ ਪੈਸੇ ‘ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀਉਂ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਪਕੌੜੇ ‘ਤੇ ਸਮੋਸੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।”

ਤਾਏ ਕੋਲੋਂ ਪੈਸੇ ਫੜਕੇ ਸ਼ੀਤਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਹੱਟੀਉਂ ਪਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮੋਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਛਾਲ੍ਹਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰ ਪਿਆ।