ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ, ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਟ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੀਕ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਿਤਾਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਮੁਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਰੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਨੀਟ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ” ਕਹਿਣਾ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ “ਨੀਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ” ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਵਧੇਰੇ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਘਟੀਆ, ਵਿਖੰਡਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੀਟ-ਯੂਜੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਿਯਮਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਮੰਗੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬੀਤਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ 20 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ “ਸੰਸਦ ਚਲੋ” ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਯੁਵਾ ਲਹਿਰ ਜਾਂ “ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ” ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਧਰਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਨੀਟ ਲੀਕ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਵਿਖੰਡਨਕਾਰੀ ਨਾਰੇ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਭਰ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ “ਆਜ਼ਾਦੀ” ਵਰਗੇ ਨਾਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਾਅਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਆਰਟੀਕਲ 370 ਦੀ ਬਹਾਲੀ, ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਵਰਗੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਨਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਉੱਭਰੀਆਂ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬੇਤੁਕੀਆਂ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਆਰਐੱਸਐੱਸ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਅਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਘਿਣਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਵਕਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਧਰਨੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਰੋਧੀ ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਆਰੋਪ ਲੱਗਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਤੱਕ, ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਹੰਗ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਏਜੈਂਡੇ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਡਾਂਸ ਪਾਰਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਨਾਅਰਿਆਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਭਟਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸਮੂਹ, ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੈਂਡੇ ਲਈ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵਰਗੇ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੀਐੱਮ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਫਾਸਟ-ਟ੍ਰੈਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਦ ਵੀ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਖੰਡਨ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਧਰਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਘਟੀਆ ਹਰਕਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਏਜੈਂਡੇ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਏਕਤਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਅਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੀਕ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ।
ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ ਧਰਨੇ ਨੂੰ “ਨੀਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ” ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਸੀ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਘਟੀਆ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਖੰਡਨਕਾਰੀ ਨਾਅਰਿਆਂ, ਹਿੰਦੂ ਵਿਰੋਧੀ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮੰਚ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਨਾਮ ਦੇਣਾ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨੀਚ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਵਰਤਿਆ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਟੀਆ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਿਰੁਧ ਅਭੱਦਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਟੱਪ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨੌਜਾਵਾਨ ਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਮਹਿਲਾ ਸਪੋਕਸ ਪਰਸਨ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ” ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਮੇਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ” ਦੇ ਅਭੱਦਰ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ।ਇਸ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀ ਅਭੱਦਰ ਭਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਹੱਦ ਗੰਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਫਾਸਟ-ਟ੍ਰੈਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਏਜੈਂਡਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਉਦੇਸ਼ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅੰਦੋਲਨ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟੀਆ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਡਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ “ਨੀਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟ” ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੋ ਸਕਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।